Digitale beeldmaker Dimitri van der Werf had vorig jaar herfst de primeur met een solo-expositie in een Nederlandse galerie met werken die grotendeels gemaakt zijn met behulp van AI. Begin november was een deel van de beelden ook te zien tijdens de Museumnacht Amsterdam. Conference of Birds is een bijzondere serie dubbelportretten van fictieve personen en verzonnen vogels.
Dimitri van der Werf organiseert concerten met klassieke en nieuwe muziek en is artistiek leider van Classical NOW! in Den Haag. Hiervoor verzorgt hij ook de grafische vormgeving. Toen hij vorig jaar januari moeite had om een goed campagnebeeld te vinden, besloot hij het eens met AI te proberen. “Ik probeerde het in DALL-E, en kreeg na enige geworstel met prompts een pakkend campagnebeeld. Nadat Midjourney 5 uitkwam in maart vorig jaar, ben ik intensief met AI gaan experimenteren, wat licht verslavend bleek.” Hij is er inmiddels elke dag wel minimaal een uur mee bezig. Nieuwe versies en updates komen vaak vlak voor middernacht uit en dan kan hij wel tot vier uur, half vijf in de ochtend zitten te experimenteren. “Wanneer een nieuwe versie verschijnt, zoals afgelopen december Midjourney 6, ga je meteen weer met oude prompts aan de slag om te zien welke nieuwe resultaten je kunt bereiken. Midjourney 7 komt deze zomer uit, dan wordt er weer een flinke kwaliteitssprong verwacht.”
Exposeren
Hij vindt het boeiend om met AI beelden tot stand te brengen die via andere wegen niet of moeilijk te maken zijn. Zo kun je het nieuwe medium optimaal gebruiken. Hij zoekt graag het magisch-realistische en het surrealistische op. Zijn eerste experiment, dat hij op Facebook plaatste, was een reeks portretten met kussende jongens. Een thema dat je in de kunstgeschiedenis niet tegenkomt. Dimitri: “Ik vind het leuk om te verwijzen naar oude meesters. Ik heb in die eerste serie de namen van bekende schilders als Giotto en Velázquez in de prompt gezet en dan zie je dat AI in staat is om in hun stijl nieuwe beelden te genereren. Zo kun je op een speelse manier de iconografische leemtes in de kunstgeschiedenis opvullen.”
Geïnspireerd door een portret van Hans Holbein van een edelman met een valk in het Mauritshuis begon Dimitri te experimenteren met portretten van personen samen met een of meerdere vogels. Toen hij nog maar enkele van zijn dubbelportretten op Facebook had geplaatst, werd hij al benaderd door de galeriehouder van de Sis Josip Galerie in Den Haag.
“Hij wilde drie maanden later al een expositie openen met mijn werk, een enorme blijk van vertrouwen. Dit heeft geleid tot de expositie Conference of Birds, waarvoor ik twintig beelden heb gemaakt. De mogelijkheden met AI zijn onbegrensd, the sky is the limit. Zo heb ik een oude dame met een grote, vale gier afgebeeld. Zo’n vogel is zowel schuw als agressief, die kun je niet in de studio fotograferen. Het is tevens een beschermde vogel, dus dat zou ook nog illegaal zijn. Grappig genoeg kreeg ik twee reacties van mensen, die dachten dat ik een gier in een fotostudio naar binnen had gesmokkeld.”
Extra zintuig
In het begin wilde Dimitri zijn beelden zo realistisch mogelijk krijgen en was hij gefrustreerd wanneer dat mislukte. “Ik kon met geen mogelijkheid, zelfs niet in versie 6, een AI-beeld van een mandarijneend maken, een iconisch kleurrijke eend. Op basis van algoritmes over eenden en vogels verzon Midjourney geheel nieuwe vogelsoorten. Eerst probeerde ik dat tegen te houden, maar toen ben ik die nieuw verzonnen vogelsoorten enthousiast gaan omhelzen. AI hallucineert. In teksten van Chat GPT is het een bekend fenomeen. Ook beelden kunnen door AI ontsporen. Patronen in sieraden, stoffen en kleding lopen vaak uit de hand. Je krijgt dan creaties die compleet over the top zijn. Je kunt daar met nabewerkingen orde in scheppen, of die ontsporingen juist omhelzen. Het inspireerde mij om een serie over waanzin en waanbeelden te beginnen, zoals Delusions of a mad queen. Ook als kijker kun je bevangen raken door de gekte die uit het beeld spreekt.” In een recensie over zijn tentoonstelling werd AI vergeleken met Automatic Writing. Kunst die van de lopende band afrolt. Je krijgt nu en dan cadeautjes, maar er komen niet met één klik expositiewaardige beelden uit AI, zoals soms wordt gedacht. Aan de beelden voor de tentoonstelling heb ik ruim drie maanden gewerkt.
Met behulp van AI heb ik zo’n zesduizend afbeeldingen gegenereerd, waaruit ik een selectie van twintig beelden heb gemaakt, in samenwerking trouwens met mijn partner Pim Velthuizen, die kunstenaar is en heeft meegewerkt aan de selectie, beeldbewerking en bij meerdere portretten achtergronden heeft gemaakt. Nooit is een beeld gelijk goed. Als een beeld potentie heeft, maak ik verschillende varianten. Het beeld dat het best bevalt, verfijn en bewerk ik dan vervolgens, ook met Photoshop. Want er gaat soms veel mis. De AI-beeldmaker en fotograaf Phil Toledano vergelijkt Midjourney met een geniale assistent die altijd dronken is en nooit precies doet wat jij wilt. Met de vogels heb ik het mezelf moeilijk gemaakt, want vogelpootjes zijn lastig om goed te krijgen. Als je met AI bezig bent moet je een extra zintuig ontwikkelen voor het gewaarworden van fouten in de beelden. Hoewel het nu beter gaat, kreeg je enkele maanden geleden heel vaak handen met vier of zes vingers. Soms kloppen schaduwen niet. Dat moet je dan corrigeren. Maar er zitten wel grappige bloopers tussen. Zo wilde ik Donald Trump samen met een toekan afbeelden, maar kreeg ik een toekan op mijn scherm die op Trump lijkt, zoiets verzin je niet. Doordat AI steeds beter wordt, krijg je minder gekke fouten, wat jammer is. Gelukkig kun je nog terug naar de oudere versies.”
Handwerk
De ontwikkelingen in AI gaan razendsnel. Elke maand zijn er meerdere belangrijke updates op de AI-platforms. Zagen mensen er eerst nog artificieel uit, met een huid van plastic, dat is nu al veel natuurgetrouwer. “Het zou fijn zijn als beelden er nog realistischer gaan uitzien, alhoewel ik het niet ambieer om deep-fake-afbeeldingen te maken. Je mag zien dat mijn beelden buiten de realiteit staan. Echt een uitkomst is de in maart geïntroduceerde functie character consistency in Midjourney. Daardoor kun je een gecreëerd of een bestaand personage zo vaak als je wilt in beeld brengen en beeldverhalen maken. Ook krijgt Midjourney later dit jaar een 3D-functie. Dan kun je virtueel om een model heenlopen en de hoek bepalen van waaruit je de foto schiet. Een probleem van Midjourney is dat de beelden klein zijn. De initiële afbeeldingen zijn rond de 1024 bij 1024 pixels. Je kunt ze twee keer vergroten, maar dan kun je niet groter printen dan 16 x 16 centimeter. Daarom gebruik ik andere software en AI-platforms om de beelden te vergroten. Eind november is Magnific op de markt gekomen, een platform dat op basis van een bestaand AI-beeld een heel nieuw beeld genereert, waarbij je de mate van creatieve vrijheid zelf kunt instellen. Je kunt nu zelfs uitkomen op formaten van 10.000 bij 10.000 pixels, een resolutie die vergelijkbaar is met die van een middenformaatcamera.
Andere programma’s om vergrotingen mee te maken zijn onder andere Leonardo, KREA en Topaz Gigapixel. Magnific bijvoorbeeld is iets minder goed in textiel en kleding, daar is Leonardo weer beter in. En KREA of Topaz Gigapixel doet weer andere dingen beter. Vaak maak ik verschillende vergrotingen, in Photoshop kun je dan het beste van meerdere werelden met elkaar verenigen. Dat handwerk maakt het leuk en geeft voldoening.”
Democratisering
Negatieve opmerkingen krijgt Dimitri soms ook, hoewel het meevalt. “Met name op social media. ‘Er zit geen eigen inbreng in’, ‘het is allemaal fake’, ‘het is geen echte kunst’, dat zijn bezwaren waar mensen soms mee komen. En het is een feit dat elk AI-systeem gebruikmaakt van miljarden bestaande foto’s. Iemand uit de muziekwereld zei tegen me: ‘je pronkt met andermans veren’. Dat was bij mijn portretten met vogels een toepasselijke opmerking. In de 19e eeuw had je bij de opmars van fotografie vergelijkbare discussies; dat een schilder uren achter zijn ezel zit om een portret te schilderen terwijl een fotograaf met één druk op de knop, een portret vastlegt.
Zou je Conference of Birds in het echt willen maken, dan moet je modellen vinden, kostuums, rekwisieten en natuurlijk de vogels zelf, en vaak is het niet geoorloofd om ze naar een fotostudio te brengen. AI maakt het beeldmakers mogelijk om een enorm breed scala aan beelden te maken. De Amerikaan Gregory Crewdson bouwt voor zijn foto’s lichtmasten en richt complete filmsets in. Erwin Olaf gaf fortuinen uit aan kostuums en rekwisieten. In een interview vertelde hij eens dat hij voor een fotosessie bijna een ton kwijt was aan investeringen. Hij kon het zich veroorloven, omdat zijn foto’s goed werden verkocht. AI brengt het maken van geënsceneerde beelden binnen handbereik. Het maakproces is enorm gedemocratiseerd.”
dimitrivanderwerf.com
Meer lezen over AI? Růženka Bisecker Vacca bespreekt in elk nummer van Focus een onderwerp.
