Tien jaar geleden ging mijn man een weekje met zijn vader naar de Dolomieten. Tijdens die week stuurde ik hem een selfie, gemaakt in ons bed, met mijn favoriete bhtje aan. Ik schreef erbij: For your eyes only. Want ook al was er geen naakt te zien, toch was de foto intiem en alleen voor hem bedoeld.
Tot zover mijn zéér beperkte ervaring met boudoirfotografie. Een genre dat zich door de jaren heen onder allerlei noemers heeft ontwikkeld en dat tegenwoordig nog steeds ontzettend populair is.
Het woord boudoir verwijst naar een kamer waar sommige dames zich in de 19de eeuw terugtrokken, omkleedden en zich even afsloten van de wereld. Denk aan de rijkelijk gestoffeerde kamers waar de ladies uit de serie Downton Abbey verpoosden. Een boudoir was voorbehouden aan rijke en aristocratische dames, minder gefortuneerde vrouwen mochten al blij zijn als ze niet met al hun kroost in hetzelfde hok hoefden te slapen.
Waar in de tijd voor de uitvinding van de fotografie kleine geschilderde portretjes werden uitgewisseld tussen geliefden, daar ontstond rond 1850 de mogelijkheid om een foto aan elkaar te geven. En dat bleef natuurlijk niet bij een hooggesloten jurk en een hoedje.
Sensualiteit is van alle tijden, dus ook de fotografie vond haar weg naar verleidelijke poses en waar beter dan om in de privacy van een fotostudio vol zware fluwelen stoffen de besloten sfeer van een boudoir na te bootsen!
Waarom een boudoir imiteren vraagt u zich misschien af? Dat komt denk ik door dat ene opwindende aspect van een boudoir, namelijk dat een dame zich daar onbespied voelt. Het was voor buitenstaanders een ruimte waarover heerlijk gefantaseerd kon worden. Oh la la! Wat spoken die meiden allemaal uit achter gesloten deuren? Zijn ze naakt, bewonderen ze zichzelf, zitten ze aan zichzelf? Wat dragen ze onder die jurken en onderjurken? De allereerste boudoirfotografen visualiseerden die vermoedens. Het waren professionele voyeurs die toegang hadden tot de geheime binnenwereld van de vrouw.
Zo kreeg de boudoirfotografie haar schimmige start en bleek al snel dat er een enorme afzetmarkt was voor dit soort licht erotische beelden. Zeer beroemd zijn de zogenaamde french postcards, die eind 19de eeuw circuleerden. De in Frankrijk gemaakte ansichtkaarten toonden vrouwen in staat van gedeeltelijke ontkleding, gefotografeerd in comfortabele interieurs. De clandestiene plaatjes werden onder de toonbank verkocht en waren omgeven door schandaal en taboe. Niet zozeer om wat er letterlijk te zien was, maar om wat ze suggereerden.
Aanvankelijk werden boudoirfoto’s vaak in opdracht van vermogende mannen gemaakt. Minnaressen, danseressen of zangeressen werden voor hen vastgelegd voor privégebruik. Het waren tijden waarin vrouwen nog geen stemrecht hadden en een vrouw die zich uitdagend liet fotograferen buiten de context van huwelijk of kunst als gevaarlijk werd ervaren. De beelden zelf waren misschien niet zo expliciet, maar de kracht en autonomie die eruit spraken wél.
In het begin van de 20ste eeuw ontstonden kunststromingen als Art Nouveau en later Art Deco. Glamour en esthetische verfijning gaven boudoir fotografie plotseling een culturele bedding waarin de intieme foto’s een andere status kregen. Het suggestieve karakter bleef, maar kreeg een artistiek alibi. Het interbellum was dan ook een golden age voor de boudoirfotografie.
Al snel omarmden vrouwelijke film sterren het boudoirgenre als middel tot zelfpromotie. Gloria Swanson bijvoorbeeld, liet zich in intieme poses vastleggen, niet om haar privéleven bloot te geven, maar om haar imago te versterken. Wat ooit als risqué werd gezien, werd respectabel omdat het werd omarmd door beroemdheden.
In de jaren 40 en 50 evolueerde de boudoirfotografie verder en kwamen de eerste pin-up girls zoals Bettie Page, die zich hier even van haar brave kant laat zien. Jerry Tibbs fotografeert haar hier als girl next door mét verborgen BDSM-grapje. Voor de goede verstaander een zeer uitdagend beeld en voor de nietsvermoedende kijker veilig en geschikt voor huis, tuin en keukengebruik.
Ook de boudoirfoto’s van filmsterren ging onverminderd voort en gelukkig maar, want het leverde een paar fantastische beelden op. De Marilyn Monroe foto van Douglas Kirkland werd precies 100 jaar na Les Baigneuses gemaakt en toch hebben ze dezelfde transparante zachtheid en kwetsbaarheid. Ik kan er uren naar kijken.
De reclamefotografie en de modefotografie begonnen steeds meer in elkaar over te lopen en ook hier was boudoir een recept voor succes. Guy Bourdin maakte in 1977 voor Vogue een foto die tegelijkertijd futuristisch en ouderwets was. Een blikvanger van de eerste orde met alle elementen van een boudoirfoto. Het keukentafeltje, de op fluweel lijkende warm groene metalen back drop, het spiegeltje… een groot boudoirfeest.
En na al die omzwervingen kwam de boudoirfotografie aan het einde van de 20ste eeuw weer terug bij de bron, de intieme setting van de beginjaren. Veel was onveranderd maar het ging inmiddels wel steeds meer om empowerment. Niet om aantrekkelijk te zijn voor een ander, maar voor jezelf. Zelfliefde en zelfacceptatie waren de nieuwe thema’s. De fotosessies werden, en zijn ook nu, razend populair.
Er is ondertussen zelfs een subgenre voor mannnen: Dudoir (boudoir voor dudes). Met een ruime keuze aan onder werpen, zoals Tool and Trade, waarbij ze zich bijvoorbeeld met kettingzaag of waterpomptang laten fotograferen. Of gewoon lekker classic boudoir, halfbloot op een bed.
Hedendaagse boudoirfotografie kent veel stijlen. Van klassiek romantisch tot rauw en naturalistisch. Van subtiel tot geil. Van geënsceneerd tot documentair. Wat de beelden met elkaar gemeen hebben, is niet een bepaalde esthetiek, maar een intentie. Het draait om zelfvertrouwen.
En dat gaat best ver. Wat dacht je van een fijne Revenge Photoshoot of een Breakup Boudoir of een Post Divorce Boudoir? Er zijn ook sessies voor vrouwen die terminaal ziek zijn of juist kanker hebben overleefd. Vrouwen die mishandeld zijn en zo de regie over hun lijf willen terugpakken en vrouwen die hun geliefde willen verrassen.
Naast empowerment richten sommige boudoirs zich expliciet op inclusiviteit. Fotografe Andrea Baue heeft haar lens open voor iedereen die zich zelfverzekerd voelt of wil voelen. Het is eigenlijk treurig, maar haar foto van een vrouw in haar rolstoel valt enorm op tussen de miljoenen andere boudoirfoto’s die in omloop zijn.
Naast de inhoudelijke ontwikkelingen zou je ook verwachten dat in deze tijd AI de boel overneemt in de boudoir fotografie. AI maakt gratis en voor niks de mooiste achtergronden… maar als er iemand géén gebruik maakt van AI, dan is het wel de boudoirfotograaf. Iedereen die ik tegenkwam tijdens mijn research, zei met grote klem dat het júist de belevenis van een boudoirsessie is, waar het om gaat.
Om vrouwen in de watten te leggen door een visagist en een kapper, door de tijd te nemen, haar te stylen met lingerie waarin ze zich sexy voelt, haar te omringen met comfort en bemoediging. Om haar te laten shinen tijdens die ene fotosessie, waarin zij heel eventjes de mooiste vrouw ter wereld is.
De boudoirfotograaf Michael Sasser is er heel duidelijk over: iemand fotograferen voor een green screen en daar vervolgens een prachtige omgeving achter prompten, doet afbreuk aan de magie van het moment. Hij vertrouwt volledig op de sfeer die hij en zijn assistenten creëren op de set, waarbij elke vrouw zich gelukkig voelt, of ze nou een kinky setje aanheeft of zoals in dit geval, een hout hakkersoverhemd.
Opvallend is ook dat in een tijd waarin vrijwel alles publiekelijk wordt gedeeld, boudoirfotografie juist weer terugkeert naar de beslotenheid. Niet alles hoeft online. Niet elk beeld vraagt om een publiek. For your eyes only krijgt opnieuw betekenis. Als tegenwicht tegen de voort durende zichtbaarheid. Als plek waar een vrouwenlijf niet hoeft te presteren, maar simpelweg mag bestaan.
Boudoirfotografie nodigt uit tot een vorm van aandacht die zeldzaam is geworden. Het vraagt om respect, zowel van de maker als van de kijker. Misschien is dat de reden dat het genre nog altijd in volle bloei staat.
Het is fotografie die fluistert. En wie bereid is te luisteren, ziet iets prachtigs.
Tekst en beeld(redactie): Růženka Bisecker Vacca (1970)
Růženka Bisecker Vacca (1970) is conceptueel kunstenaar, opgeleid aan de Gerrit Rietveld Academie en het Sandberg Instituut
