AI – Růženka Bisecker Vacca | Onbouwbare gebouwen

0
Mohamad Rasoul Moosapour
Woolly House ©Mohamad Rasoul Moosapour

AI zal grote impact hebben op de manier waarop we voortaan visuele informatie vastleggen, creëren en interpreteren. Růženka Bisecker Vacca (1970, Amsterdam) bespreekt elke maand een onderwerp. Ze is conceptueel kunstenaar, opgeleid op de Gerrit Rietveld Academie en het Sandberg Instituut.

Ik bracht onlangs mijn archief eens grondig op orde en kwam tijdens de opgravingen allerlei schatten uit mijn jeugd tegen. Ik bladerde door mijn oude sprookjesboek en verdwaalde net als vroeger in de weelderige tekeningen van Ron Embleton. Zijn intense kleuren, zijn plooien en enorme schwung geven me nog steeds een geluksgevoel. Ik dacht terug aan mijn lieve moeder die zo heerlijk en knus kon voorlezen en aan hoe we samen elke keer weer genoten van de overbekende verhalen. Een van de mooiste dingen van sprookjes is dat de verteller geen rekening hoeft te houden met de realiteit. Alles kan, de lezer gelooft het allemaal. De illustrator hoeft zich al helemaal niet bezig te houden met wat in het echt wel of niet mogelijk is. Alles kan, de kijker gelooft het allemaal. Iemand die 100 jaar slaapt, een wolf in een nachtpon, een chickie in een glazen kist? Roept u maar, niks is raar!

Ron Embleton
Tekening van illustrator Ron Embleton bij het sprookjesverhaal van Hans en Grietje

Van alle fantasievolle fenomenen uit mijn sprookjesboek spant er voor mij één de kroon: het snoephuisje uit Hans en Grietje. Deze stokoude hongerfantasie sluit ook vandaag de dag nog naadloos aan bij het onmetelijk erlangen van kinderen naar zoetigheid. Knibbelknabbelknuisje, ik wil best even knagen aan dat huisje! En ook al weten we dat het een onbouwbaar huisje is, dat in het echt onder de insecten zou zitten en bij de eerste regenbui een plakkerige blubberboel zou zijn, het doet er niet toe! De kijker is betoverd en daarmee wint de fantasie het van de realiteit. Wat er daarna ook gebeurt in het ‘echte leven’, dat snoezige snoephuisje staat voor altijd te stralen in de virtuele bossen van onze herinnering.

Růženka Bisecker Vacca
Sanatorium Purkersdorf 1987 ©Růženka Bisecker Vacca

Tijdens het doorzoeken van mijn vergeten spulletjes kwam ik ook een stapel polaroids en negatieven tegen van een heel ánder boswonder. Ooit, tijdens een familiebezoek in Wenen, ik was een jaar of 17, stond ik oog in oog met het oude sanatorium van Josef Hoffmann, in Purkersdorf. Het stond er eenzaam en verloren bij, overwoekerd, omringd door bomen. Sommige ruiten waren ingeslagen, de pleisterlaag zag er verweerd uit na decennialange leegstand. Het gebouw was desondanks zo magnetisch dat ik het niet bij toekijken kon laten, er móest gewoon ingebroken worden (uiteraard zonder iets stuk te maken). Eenmaal binnen stokte de adem in mijn keel. Wat ik zag en voelde was verpletterend. Het verlaten gebouw uit 1904 was zelfs in zwaar verloederde toestand buitenaards sereen. De zon spoot zo fel naar binnen door de geslepen glaasjes van het kleurloze glas in lood, dat het leek of er buiten duizenden studiolampen stonden opgesteld. Gillend tegenlicht, slagschaduwen, doodse stilte en rondslingerende patiëntendossiers. Het duurde een paar uur voordat ik mijn camera’s uit mijn tas haalde en me waagde aan wat beelden. Ik had nog nooit, en heb nooit meer daarna, zoiets betoverends gezien als dit.

Růženka Bisecker Vacca
Sanatorium Purkersdorf 1987 ©Růženka Bisecker Vacca

Mijn onuitwisbare ervaring uit de jaren tachtig heet tegenwoordig Urban Exploring, inbreken in een verlaten gebouw en daar dan foto’s maken. Een betrekkelijk nieuw genre in de fotografie, een challenge onder fotografen zelfs. Take nothing but pictures, leave nothing but footsteps is het sympathieke motto van de Urbex-fotograaf. Het grappige van deze vorm van fotografie is dat de locatie vaak geheim wordt gehouden en het dus volstrekt oncontroleerbaar is wie waar is geweest. Ik bedoel, als je dan toch bezig bent… waarom laat je AI dan niet voor je urbexen? De maker mist dan weliswaar dat magische moment, maar maakt dat wat uit voor de kijker? Gaat het om het ‘echt’ zijn of om de beleving van de toeschouwer? Mag een fotograaf ook soms gewoon een sprookjesverteller zijn die het publiek betovert met iets wonderlijks? Nu we toch de grenzen van het betamelijke aan het verkennen zijn, is het eigenlijk ook maar een heel klein stapje van urbexen vanuit je luie stoel naar de architectuurfotograaf, die de komende decennia ook echt voor verrassingen zal komen te staan. AI hakt namelijk niet alleen in op de fotografie, maar ook op de andere kunsten. Google maar eens: AI-architecture en geniet van al het moois.

Ricardo Orts
Stairway to softness ©Ricardo Orts

De ontwerpen die architecten (en niet architecten!) nu kunnen maken met behulp van AI, lijken wel van een andere planeet te komen, dus met de daadwerkelijke uitvoering zal het zo’n vaart wel niet lopen, althans niet in de ‘echte’ wereld. AI trekt zich (nog) niks aan van de technische (on)mogelijkheden, dus voorlopig worden er gewoon gebouwen van steen en beton neergezet waar de architectuurfotograaf zich als vanouds over mag ontfermen. Ook de makelaarsfotografie zal niet snel bezwijken onder de nieuwe ontwikkelingen in AI, net zomin als dat de fotografen in dienst van woningcorporaties om die reden zullen hoeven stressen over hun baan. Tot zover de toegepaste architectuurfotografie, maar ook voor fotografen die meer conceptueel bezig zijn met gebouwen geldt dat AI daar geen ‘bedreiging’ voor zal zijn. Zo hangt er op mijn prikbord al een poosje een ontroerende foto van een onzichtbaar huis in Kiffen Street, Londen. Een gebouw dat destijds tijdens de Blitzkrieg in rook is opgegaan. De Missing Buildings van Thom en Beth Atkinson zullen ook de storm die AI door de architectuurfotografie zal laten woeden, glansrijk overleven.

Thom and Beth Atkinson
Kiffen Street, Shoreditch ©Thom and Beth Atkinson

Op fotografen die zich niet beperken tot stenen, maar die ook een sociaal component toevoegen aan hun architectuurfotografie, zoals op de foto van Julien Lanoo, waarop de Ghanese vissersjongens het gebouw op de achtergrond van context voorzien, zal AI ook weinig grip krijgen. Eigenlijk is er niets te vrezen en valt er vooral heel veel terrein te winnen voor architectuurfotografen die de stap durven zetten naar de ongrijpbare digitale dimensie. Want ongrijpbaar dat is hij… de Metaverse. Een allesomvattende online wereld waar augmented reality, virtual reality, holografische avatars en alle andere vormen van digitale communicatie samensmelten in een sprookjeswereld waar de Gebroeders Grimm alleen maar van konden dromen. Een wereld waar alles kan en de betoverde gebruiker gelooft het allemaal.

Julien Lanoo
Ghanese vissersjongens ©Julien Lanoo

Afgelopen herfst was de Metaverse Architecture Biënnale, waarvoor tientallen early adopters, architecten van over de hele wereld, digitale paviljoens ontwierpen. Vrij van alle beperkingen waar een architect in de echte wereld mee te dealen heeft. Er is daar geen bouwbudget, geen bouwenvelop, geen bouwbesluit, geen regelgeving, geen zwaartekracht, geen erosie of vochtproblematiek, dat is er allemaal verleden tijd. Omdat in dit nieuwe universum geen praktische bezwaren gelden, staat er niets in de weg tussen droom en daad en kan alles gebouwd worden dat maar te bedenken is. Alles en meer. Gebouwen in de Metaverse verweren niet en de materialen zijn in overvloed en gratis aanwezig. Gouden vloeren, diamanten muren, parels van een meter doorsnee, niets maar dan ook niets is te gek. Ik ben benieuwd hoe Ludwig Mies van der Rohe, die de architectuur verrijkte met zijn uiterst sobere werk en met het legendarische concept less is more, zich zou verhouden tot de oeverloze mogelijkheden van de digitale wereld. Wat zou hij er van gemaakt hebben?

Six N Five
Make room for us ©Six N Five

De Metaverse is de nieuwe dimensie voor niet alleen architecten, maar ook voor architectuurfotografen. Want dat een gebouw niet echt gebouwd is, betekent niet dat het niet gefotografeerd kan worden. Misschien interessant om eens op expeditie te gaan in de Metaverse. Laten we het Digital Exploring noemen, op zoek naar nieuwe perspectieven. Je mag je tilt shift en statief thuis laten, die heb je daar niet nodig. Kom met me mee een kijkje nemen op www.metaversearchbiennale.com. Ik kon natuurlijk niet wachten en ben jullie alvast voorgegaan, in mijn broodmagere avatar en heb er heb even geposeerd voor het Artisant-paviljoen van Dearch Space. De onsterfelijke Mies van der Rohe zou dit reisje naar de Metaverse zeker hebben goedgekeurd, want zijn credo was immers It’s not possible to go forward while looking back…

Růženka Bisecker Vacca
Poserend voor het Artisant-paviljoen van Dearch Space ©Růženka Bisecker Vacca

Dit artikel is eerder verschenen in Focus 12.

Dit is het vierde artikel uit de reeks van Růženka Bisecker Vacca. Lees hieronder de eerdere artikelen:
AI – Růženka Bisecker Vacca | Fotograferen met woorden
AI – Růženka Bisecker Vacca | Echt nep
AI – Růženka Bisecker Vacca | Mooi Lelijk

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Geef je reactie!
Schrijf hier je naam