Fotograaf Piek Kock, die naast foto’s ook tekeningen en video’s maakt, stuitte een aantal jaar geleden op het AI-platform ControlNet. Ze begon haar met pen, inkt of potlood gemaakte tekeningen te uploaden en met prompts te transformeren. Ze vroeg de software om haar toch al surrealistische tekeningen te laten lijken op analoge zwart-witfoto’s. Later, toen haar boekje We gaan eraan al was verschenen, ging ze opnieuw experimenteren en: dit keer werden de tekeningen zelfs animaties.
Piek heeft een heldere opvatting over AI-beeld: “Wat je met AI maakt zijn wel plaatjes die op foto’s kunnen lijken, maar ik zou het eerder foto-achtige illustraties noemen. Het zijn geen foto’s. Ze lijken erop, maar zijn het niet.” Ze vergelijkt het met een kunstenaar die zo goed tekent dat het werk op een foto lijkt: die zal het zelf nooit een foto noemen. Daar zijn ze veel te trots voor, het is met een potlood gemaakt.
Een foto blijft volgens Piek altijd verbonden aan iets wat echt heeft bestaan. Het beeld is weliswaar subjectief, er is altijd een standpunt aanwezig, maar toch: iets is er geweest. Wat we maken met AI, heeft simpelweg nooit bestaan. Dat leidt tot een explosie aan betekenisloze beelden. “Je genereert even een plaatje en je website ziet er meteen leuker uit. Er werden al beautyfilters op iedereen losgelaten, we maken achtergronden breder en nu worden er complete woningen op de achtergrond gefabriceerd. We houden ons niet meer in!”
Dat gemak heeft ook een keerzijde. “Het perfecte plaatje wordt ontzettend saai, alles gaat op elkaar lijken. Met AI kan beeld zodanig worden opgepoetst dat je er niks meer bij voelt. Dat klinkt misschien cliché, maar ik merk een steeds grotere afstand tussen mij en het beeld; veel groter dan voorheen.” Dit zijn natuurlijk niet de enige tegenargumenten tegen AI. Onder andere spelen beeldmanipulatie van de werkelijkheid, censuur en auteursrechtelijke vragen een rol. Van wie is het beeld dat jij genereert? Al die AI-plaatjes die op het internet circuleren, worden weer gebruikt als dataset, als trainingsmateriaal voor nieuwe AI. “Dat is of kannibalisme, of een soort incest; dat nooit goed kan eindigen.”
Ze staat er echter genuanceerd in. “Ik omarm het ook wel een beetje. Ik ben een tech-nerd, dus ik hou er ook van. Ik verdiep me in zowel de positieve als de negatieve ontwikkelingen. Ja, en ik weet dat ik die trein niet ga stoppen. Het enige wat ik dan telkens zeg: we gaan eraan!”
Gaat de traditionele fotograaf eraan?
Toen in de negentiende eeuw de fotocamera verscheen, klonken er meteen tegengeluiden op straat. Schilders voelden zich bedreigd: fotografische portretten waren sneller en goedkoper te maken. De komst van de camera leek het einde in te luiden van de traditionele portretkunst. Nu, ruim anderhalve eeuw later, herhaalt de geschiedenis zich. AI-beelden zijn razendsnel te produceren en kosten vrijwel niets, dus duwt dit het fotografisch vak een heel nieuwe richting op?
Fotografie kreeg destijds de taak om de werkelijkheid vast te leggen, een rol die de schilderkunst niet langer geloofwaardig kon vervullen. “Ik denk dat we opnieuw zo’n verschuiving meemaken”, zegt Piek. Er is een onuitputtelijke stroom AI-plaatjes die dagelijks het internet op wordt geslingerd; beelden die even vluchtig zijn als ze geproduceerd worden. “Maar de echte fotografie verdwijnt niet. De fotograaf die naar de plek des onheils gaat, die ziet wat er gebeurt en dat vastlegt als waarheid. Die ruwe, ongepolijste fotografie, ik vermoed dat daar juist opnieuw een behoefte aan ontstaat.”
Piek verwacht dat er een stroming vergelijkbaar met de stroming van de straight photography opnieuw terrein zal winnen. Die benadering, die in de jaren vijftig populair werd maar al in de jaren twintig ontstond, draaide om haarscherpe beelden en minimale manipulatie. Pure fotografie dus: een scène zo eerlijk en gedetailleerd mogelijk weergeven. In lijn met wat het medium onderscheidt van andere beeldende kunsten, destijds de schilderkunst, nu van AI.
“Ik denk dat de fotografie wordt uitgedund. Er zullen bepaalde aspecten zijn waar minder vraag naar komt.” Illustratieve fotografie in maand- en weekbladen, vermoedt ze, zal als eerste onder druk komen te staan. Zulke beelden zijn simpelweg goedkoper te genereren met AI. “Maar het vastleggen van de werkelijkheid, dat wordt alleen maar belangrijker.”
Meer weten over haar boek? Ga naar Piek.nu of volg haar op Instagram: piektv
benieuwd naar meer artikelen over AI? Lees Ten onder op de tribune.
