Het Rijksmuseum organiseert jaarlijks de foto-opdracht Document Nederland, waarbij een Nederlandse fotograaf wordt gevraagd een actueel maatschappelijk thema te onderzoeken en in beeld te brengen. Dit jaar maakte Eddo Hartmann een fotoserie rond het onderwerp festivals, nu te zien in het museum.
Hij vond het een grote eer om voor Document Nederland gevraagd te worden, maar schrok wel even toen hij hoorde wat het thema was. Eddo: Ik vind het wel leuk om naar een concert te gaan, maar die mensenmassa van een festival staat me altijd een beetje tegen. Ik vroeg me ook af waarom juist ik voor deze opdracht werd gevraagd, want in mijn beelden zit vaak leegte en eenvoud. Maar dat bleek net de reden, het Rijksmuseum wilde dat het onderwerp festivals echt anders dan gebruikelijk zou worden vastgelegd en ze hebben mij helemaal vrijgelaten in de uitwerking.”
Verschil maken
Als eerste ging hij vorig jaar drie volle dagen naar het Milkshakefestival om uit te zoeken hoe hij het zou gaan aanpakken. Hij had diverse apparatuur bij zich, zowel analoog als digitaal, en maakte allerlei testen. Op de derde dag begon het hem langzaam te dagen hoe hij het wilde gaan doen. “Er wordt zo veel gefotografeerd op festivals en ik wilde natuurlijk wel het verschil maken. Als ik de shows en de artiesten zou gaan fotograferen, was ik de festivalfotograaf die iedereen al kent. Ik moest iets anders neerzetten waar ik, zowel technisch als inhoudelijk blij van word, en waar het Rijksmuseum ook blij mee is. Ik besloot om het festival in het daglicht als een groot decor te fotograferen. Een decor zonder het feest heeft altijd voormij iets vervreemdends, zoals een skioord zonder de sneeuw. Dan ga je dingen zien die je normaal niet opvallen; dat is wat ik toon in mijn fotografie. Ik heb daarnaast gekozen om alleen buitenfestivals te doen om de maakbaarheid van het Nederlandse landschap te laten zien en ik heb me geconcentreerd op de hele bekende festivals waar iedereen wel eens een keer geweest is.”
Intense opdracht
“Ik probeerde een manier te vinden waardoor je wel het gevoel van de menigte krijgt, zonder te verzuipen in al die mensenhoofden, daarom besloot ik om individuen eruit te halen, maar wel zo dat je nog wel de reuring eromheen ziet.” Door met extreem lange sluitertijden te werken lijkt het in de foto’s alsof de menigte opgenomen wordt in de omgeving. Door in te flitsen, worden vervolgens een of meerdere individuen in het beeld uitgelicht, iemand die even een moment rust zoekt of verzonken is in eigen gedachten. “Om met lange belichtingstijden te kunnen werken heb ik mijn camera een ND-filter, een ‘grote zonnebril’, gegeven. Dat doe ik eigenlijk nooit, maar ik probeer steeds wat nieuws. Zo werkte ik bij mijn vorige project The Sacrifice Zone met infrarood. Ik heb alles op digitaal middenformaat vastgelegd en daarnaast analoge panorama’s gemaakt. Je moet wel oppassen dat het geen trucje wordt. In sommige foto’s doe ik het daarom bijna niet en op andere foto’s wat meer.” Eddo zocht op de festivals eerst naar de juiste locaties en daarna naar de mensen die hij naar voren wilde brengen.
“Er konden wel zogenaamde paradijsvogelsrondlopen, die er fantastisch uitzien, maar op het moment dat ze niet op een goede plek stonden kon ik er niets mee, het moest echt samenvallen. Het was vooral heel lang op een plek staan en wachten op de juiste combinatie. Bij Zwarte Cross was het een enorme modderboel, daar had het zo hard geregend. Ik ben op een plek gaan staan waar ook een grote discobol stond, dat was best indrukwekkend. Voor mijn neus kwamen allerlei gasten door de modder rollen en op een gegeven moment bleef iemand even stil staan, dat was een mooi moment.” In totaal bezocht hij zo’n achttien festivals, waaronder Paaspop, Lowlands,ASM Festival, Down the Rabbit Hole, Defqon.1, Awakenings. “Het was best een intense opdracht. Bij veel festivals lukte het niet, daar kreeg ik de elementen niet goed bij elkaar, vond ik het resultaat technisch niet goed genoeg, of zat ik zelf niet in de juiste flow. Veel festivals lijken ook op elkaar. Ik ben bij Dance Valley geweest en op Pinkpop, maar daar is geen enkel bruikbaar beeld uitgekomen. Het waren eigenlijk gewoon maar twee podia en alles wat ik fotografeerde was wat iedereen al kent. Bij festivals waar met een thema wordt gewerkt, zoals bij Paaspop, waarbij je echt ‘geteleporteerd’ wordt in een eigen wereld, kon ik wel veel fotograferen.”
Ombouwen
Wat hem vooral is bijgebleven aan de festivals is hoe sommige akkers of natuurgebieden voor even een complete metamorfose ondergaan. “Het zijn enorme producties, waarbij in no time, heel soepel, althans zo lijkt het, een weiland ongebouwd wordt tot een heel dorp met eigen voorzieningen. Ik was echt verbaasd om te zien hoe bijvoorbeeld ID&T bij Defqon.1 een heel nieuwe wereld creëert rond één thema, met een eigen munteenheid en waarbij zelfs de merchandise in dezelfde sfeer is. Dat was een heel leuk festival om te doen, dit is het grootste hardstyle festival ter wereld met zo’n 65.000 bezoekers per dag, echt een fenomeen. We schijnen voor zo’n klein landje echt absurd veel festivals en evenementen te hebben, wel zo’n 1200 per jaar, dat gaat van een blokfluitfestival tot Pinkpop. Dat heeft deels te maken met commerciële overwegingen maar ook de wil tot het ombouwen van het landschap. Een boer maakt het vaak niet uit of hij aardappels teelt of het land laat gebruiken voor een festival, als hij er maar aan verdient. En omdat tweederde van Nederland boerenland is, kan dat ook helemaal. Het is zowel positief als negatief: aan de ene kant die enorm grote en strakke organisatie en tegelijkertijd de bereidwilligheid om een natuurgebied voor een paar dagen op te eisen om wat geld te verdienen.”
Pasfoto’s
Naast het werk van Eddo zijn er ook zwartwitpasfoto’s te zien van festivalbezoekers. “Dat was een leuk idee van mijn vrouw. In samenwerking met ID&T hebben we bij Awakenings twee dagen lang een Rijksmuseum pasfotohokje neergezet. Iedereen kon daar op de foto gaan. Ik ben dagen bezig geweest om al die bestanden uit te zoeken. Gemiddeld staan er twee, drie, vier mensen op één foto, totaal zijn het er een paar duizend. We hebben er een grote collage van gemaakt, door al die kopjes krijg je toch dat gevoel van die enorme mensenmassa. Wat ik mooi vind is dat een groot deel van deze foto’s in het archief van het Rijksmuseum wordt opgenomen en misschien over honderd jaar weer in een tentoonstelling tevoorschijn komt.” In de expositie is ook het resultaat van Document Nederland Junior te zien, de jaarlijkse fotowedstrijd voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs en mbo-studenten met hetzelfde thema. “Ik vind het leuk dat het Rijksmuseum hier ook jongeren bij betrekt, die misschien niet zo gauw naar een museum gaan. Dat is een heel leuk resultaat geworden.”
Op de stoep
“Deze opdracht is een bevestiging van wat ik eigenlijk al wist: dat een onderwerp op de stoep kan liggen. Dat je niet per se, zoals ik vaak doe, naar de andere kant van de wereld hoeft te reizen maar dat er ook dichtbij onderwerpen zijn, zoals een festival. En dat dit een meer fascinerend fenomeen is dan ik dacht. Zo zijn er nog veel meer aparte wereldjes te ontsluiten.”
Document Nederland – Festival Frenzy
t/m 12 jan 2025
Rijksmuseum
Museumstraat 1, Amsterdam
Eddo Hartmann (1973) werkt aan langlopende documentaire projecten. Hij is bekend om zijn magischrealistische, soms vervreemdende foto’s die de impact van menselijke activiteiten op de planeet en haar landschappen vastleggen. In 2023 was in Huis Marseille een grote tentoonstelling te zien van zijn laatste project The Sacrifice Zone (2023). Hierin verkent hij een afgelegen gebied in Kazachstan dat bekend staat als ‘De Polygoon’ en waar ooit de belangrijkste nucleaire testfaciliteiten van de Sovjet-Unie stonden. Tussen 1949 en 1989 vonden hier meer dan 450 kernproeven plaats, waarbij nauwelijks rekening werd gehouden met de gevolgen voor de lokale bevolking en het milieu. De volledige impact van de blootstelling aan straling werd jarenlang verborgen gehouden door de Sovjetautoriteiten en werd pas duidelijk nadat de testlocatie in het begin van de jaren 1990 werd gesloten. De gelijknamige publicatie is uitgegeven door Hannibal Books.
Eerdere projecten zijn Here Lives My Home (2008-2012), waarin Eddo na meer dan twintig jaar terugkeert naar zijn ouderlijk huis, een plek die hij ontvluchtte om te ontsnappen aan huiselijk geweld en isolement. De tijd lijkt er te hebben stilgestaan. Doom Town (2008-2010) duikt in het spookachtige landschap van een afgelegen locatie in de woestijn van Nevada waar de regering van de Verenigde Staten van 1951 tot 1992 meer dan 900 kernwapentests uitvoerde. Deze hebben een diepgaande en blijvende invloed op zowel het milieu als de gezondheid van de lokale bevolking. Setting The Stage (2014-2017) toont de ambities van het Noord-Koreaanse regime om van Pyongyang de ultieme socialistische stad te maken en de inwoners naar hun idealen te vormen. In The Collective Landscape (2018-2022) documenteert hij locaties waar wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan, waarbij hij extra verlichting plaatst. Inspiratie hierbij is landschapsarchitect Sir Geoffrey Jellicoe, die het landschap ziet als de gemeenschappelijke kunstvorm van de mensheid. Metal Sky (2022) toont brokstukken van ruimteafval, vastgelegd in impactzones rond het beruchte Baikonur Cosmodrome in Centraal-Azië. Ruimteafval is niet alleen een groeiend probleem voor de aarde, maar ook voor het ruimteonderzoek zelf.
www.eddohartmann.nl
