Via zijn moeder ontving Hanno Ketterer uit de nalatenschap van zijn oma een doos met bijna duizend brieven. Ze waren geschreven door zijn opa, een Duitse soldaat die in de Tweede Wereldoorlog aan het oostfront gelegerd was.
De brieven
Karl, een dertigjarige leraar, wordt in 1943 opgeroepen voor militaire dienst. Hij is getrouwd en zijn dochter, Hanno’s moeder, is op dat moment twee jaar oud. We volgen hem naar het oostfront (Oekraïne), waar hij als cartograaf werkt. In zijn brieven schrijft hij over zorgen, innerlijke conflicten, over het verlies van vrijheid en het verdriet om zijn familie achter te laten. In zijn woorden klinkt twijfel aan het systeem en een uitgesproken afkeer van de oorlog. In kleine anekdotes ontmoeten we een eenvoudig mens die blijft zoeken naar schoonheid in het alledaagse, die vasthoudt aan thuis en aan liefde. En we zien de realiteit van de oorlog, die hij als enige van zijn compagnie overleeft. Hoewel de brieven meer dan tachtig jaar oud zijn, klinken ze helaas opvallend actueel in een wereld die opnieuw wordt gekenmerkt door onzekerheid en conflicten. Ze herinneren ons eraan dat oorlog altijd mensen treft, en dat we zelfs in de donkerste momenten de vrijheid behouden om te kiezen hoe we handelen.
Het project
Hanno Ketterer bracht de brieven samen in het boek Love Letters from the War (Kehrer Verlag, 2025), met authentieke zwart-wit foto’s en tekeningen die zijn opa maakte. Daaraan toegevoegd zijn beelden in kleur, via AI gegenereerd en ingeschilderd, van episodes waar geen foto’s van voorhanden waren, maar waar zijn opa in de brieven levendig over schreef. Ook maakte hij een film (9 minuten) met dezelfde afwisseling van authentiek zwart-wit materiaal en aanvullend zijn via AI verkregen verbeelding in kleur. In de film leest Ketterer fragmenten uit de brieven voor.
Hanno Ketterer (1967) is een fotograaf en beeldend kunstenaar. In 2022 begon hij zijn studie aan de Fotoacademie, Love Letters from the War is het project waarmee hij in 2025 afstudeerde. Zijn focus ligt op autonome documentaire vertelvormen. Naast de camera maakt hij gebruik van door kunstmatige intelligentie gegenereerde beelden. Hij onderzoekt hoe klassieke fotografie en kunstmatige intelligentie elkaar wederzijds kunnen verrijken. Door deze verbinding creëert hij beelden van situaties die in de echte wereld niet meer bestaan.
Hanno Ketterer – Love Letters from the War
t/m 20 juni
Pennings Foundation
Geldropseweg 63, Eindhoven
Artist Talk: Zaterdag 9 mei 2026, 14.00u.
ook nu te zien in Amsterdam: FAKE! Vroege fotocollages en fotomontage
