Straatfotografie is populairder dan ooit. Zeker bij beter weer wagen veel fotografen zich aan dat avontuur. Wachtend op bijzondere momenten, het leven betrappen, de charme van de alledaagse gebeurtenissen spotten en vastleggen. In de opnames zie je zowel de beoogde schoonheid als chaos terug.
De stad is vaak het decor waartegen de mens handelt. We zien ontmoetingen tussen bekenden, verkopers en hun klanten, voorbijgangers in grote haast of kuierend; er zijn volop gelegenheden en onderwerpen te vinden. Je hoeft je maar naar een drukbezocht plein, een manifestatie of een winkelstraat te begeven. Ook in parken en dierentuinen komen tal van geschikte momenten voor met mensen die reageren, genieten of ontspannen. Maar soms leiden de hooggespannen verwachtingen van de foto’s tot een teleurstelling. De foto’s tonen te veel ‘ruis’: omgeving die afleidt, of ze zijn op het verkeerde moment gemaakt, afgezien van technische fouten als (bewegings)onscherpte. Soms is het onderwerp ook veel te klein afgebeeld, staat de horizon scheef of zijn er belichtingsfouten. De foto’s van bekwame fotografen stellen daarin niet teleur. Keer op keer zie je bij fotografen als Martin Parr rake momenten. Voor een deel ligt dat aan zijn actieve houding en ontwapenende manier van fotograferen. Een manier om de chaos van de straat te beheersen is het innemen van een standpunt dat als een decor gaat functioneren, waartegen de acteurs in beeld verschijnen. Daar gaat het hier verder over.
Evenwijdig opnemen
Bij fotografen als Jay Maisel (New York!), Alex Webb en anderen zien we die benadering. Zij kiezen een locatie waar mensen voorbijkomen, bijvoorbeeld tegenover een gevel met een opvallende, grote reclame-uiting. De camera in de hand, staat ingesteld op de juiste belichting en afstand. Wanneer daar mensen voorbijkomen zit er soms iemand tussen die als het ware een relatie aangaat met de voorstelling in het reclamebeeld. Het zal duidelijk zijn dat dit veel tijd kost. Veel opnames zijn nietszeggend of te bedacht, of de langslopende personen reageren op de fotograaf. Of het licht verandert, waardoor een bedoelde schaduwval verdwijnt, of het gaat regenen. Ik heb zelf veel gekeken naar het werk van de meester op dit gebied: Henri Cartier-Bresson. De planparallelle benadering brengt ordening en schoonheid in zijn fotografie. Daarbij is het moment telkens raak. Chaos wordt kunst.
Werkwijze
Je bent op zoek naar balans, rust en ordening. De dynamiek zit in de gebeurtenis. Je kijkt naar de vlakverdeling, (a)symmetrie, herhaling en dergelijke. Bij die gekozen achtergrond wacht je af. Komt het onderwerp in beeld dan zijn het moment en de plaats (midden? links, rechts?) van belang. De evenwijdige positie komt soms wat statisch over, maar het onderwerp in de voorgrond kan dynamiek inbrengen en is interessant om verschillende redenen. De belichting staat vast, manueel ingesteld. Je hebt een wat grotere scherptediepte gekozen (F8 of F11), de afstandsinstelling is ook manueel. De sensor blijft dus evenwijdig aan de achtergrond. Daardoor blijven lijnen en vlakken vertekeningsvrij. Deze benadering werkt ook bij interieur en architectuur, bij groepen, panorama’s en landschappen. Bij shows en concerten is het belangrijkste camerastandpunt in het midden en recht van voren. Van daaruit wordt ingezoomd. Ook decors staan parallel aan de camera.
Zorgvuldig werken
Een zoomobjectief is daarbij vooral handig om zorgvuldig te kunnen kadreren vanaf het door jou gekozen standpunt. Een vast brandpunt kan leiden tot concessies daarin en de grote diafragma-openingen heb je nu niet nodig. Omdat alles al vaststaat kun je je volledig richten op het beslissende moment. Geen gek idee om op het moment suprême enkele opnames snel na elkaar te maken, bijvoorbeeld met vier beelden per seconde in de stille sluiterstand. Daardoor kun je later ruimer kiezen uit relatief zeer kleine momentsverschillen. Het planparallel opnemen leidt tot beelden met een decoratief karakter. De behoefte ontstaat om zulke foto’s groot te willen bekijken, te printen. Na zorgvuldig en kritisch selecteren van de raw-beelden volgt een zuivere beeldbewerking. De kern krijgt alle aandacht, kleine afleidende elementen verwijder je. Misschien is nóg wat meer croppen beter, kernachtiger.
Inspiratie
De genoemde fotografen – en veel anderen – hebben mijn fotografie gevormd. Maar ook in de teken- en schilderkunst heb ik inspiratie gevonden. Daar zijn elementen als ritme, kleur en herhaling vormend geweest.
Dit artikel is eerder verschenen in Focus 6 – 2025
Nieuwsgierig naar meer educatieve artikelen? lees dan ook: Abstracte fotografie: lessen in waarnemen
