Witbalans anno nu

Door

27 december 2025

Wb 02 — De kleurweergave van de huidtint luistert heel nauw. Een warme weergave ziet er gezond uit. Zie de tekst. ©Mich Buschman

De kleur van het licht ultiem beheersen
Als er één sfeerbepalende instelling op jouw camera aanwezig is, dan is dat wel de witbalans. Fotografeer je in raw, dan kun je tal van varianten kiezen om een standaard kleurweergave te beïnvloeden. De camera biedt een reeks bekende voorinstellingen, bijvoorbeeld Schaduw, die je kunt verfijnen in de nabewerking. De ontwikkelingen in de camerasoftware gaan snel; soms ontdek je pas later dat jouw nieuwe camera veel meer in huis heeft.

Bij het fotograferen van producten is een grijsreferentie noodzakelijk. De hoofdkleuren Rood, Groen en Blauw zijn even sterk vertegenwoordigd, de weergave is daarmee zweemvrij. ©Mich Buschman

Het is zinvol om zo dicht mogelijk bij de bedoeling van jouw kleurinstellingen te komen. De basisvoorinstellingen Zonlicht, Bewolkt, Schaduw, Gloeilamplicht, Tl-licht en Flitslicht hebben tegenwoordig kleuraanpassingen op het gebied van Kleurtemperatuur en Tint, net als in de bewerkingsprogramma’s. De Kleurtemperatuur is de as blauw tot en met amber (warmgeel) en de Tint bevat alle kleuren op de as groen tot en met magenta. Een voorbeeld: mocht je de weergave in Zonlicht nog een tikkeltje te groen vinden, dan kun je met een testreeksje M 025, 050 en 075 bijvoorbeeld een neutrale weergave bereiken. Die sla je blijvend op. De lichte huidtint wordt er ietsje warmer door.

Zonsondergang boven Stockholm. De witbalans stond op Daglicht waardoor alle kleuren evenredig overkwamen. ©Mich Buschman

Automatische witbalans
Sommige fotografen vertrouwen op de AWB, automatische witbalans. Hier is inmiddels veel bereikt. Bij fotograferen is daar iets voor te zeggen, bij video kiezen we liever vaste instellingen. Op de recente Nikon Z-camera’s kun je de AWB verfijnen: A0 behoudt het wit, A1 de algemene sfeer en A2 behoudt de warme kleurtinten. Die laatste is aantrekkelijk op feesten, bruiloften en dergelijke. Op elk van de drie automaatvormen kun je ook nog de Kleurtemperatuur en Tint nauwkeurig afstellen. De kleurtemperatuurinstellingen onder TL-licht zijn verder uitgebreid tot zeven voorinstellingen: natriumdamplampen, warm-wit tl-licht, wit tl-licht, koelwit tl-licht, dagwit tl-licht, daglicht tl-licht en kwikdamplicht op hoge temperatuur. Je kunt elke vorm met fijnafstelling opslaan. Onderzoek eens wat jouw cameramerk hierin biedt.

Voorschouw van zanger Sjors van der Panne met pianist Cor Bakker in het Schaffelaartheater in Barneveld op 13 september 2024. Een theateropname bij kunstlicht met een
witbalans van 4100K. De kleuren komen over zoals we die waarnamen. 140mm, F4, ISO 1400. ©Mich Buschman

Kelvin en Preset
Ik heb de Kelvinwaarde voor daglicht op 5500 K staan, plus een fijnafstelling in purper: M0,5. Heel veel daglichtscènes zien er daarmee zweemloos uit. Fotografen die veel materiaal (moeten) schieten en jpeg verkiezen, zijn daarbij gebaat: Bij de vele honderden opnames scheelt dat veel nabewerkingstijd. Je kunt in vaste lichtsituaties een preset maken. De Z-camera’s bieden zes plaatsen. Je kunt denken aan: p-1 studioflits, p-2 podiumlicht theater, p-3 daglicht met invulflits, enzovoorts. De grijskaart kan als referentie dienen bij het maken van productfoto’s: die móeten zweemvrij zijn. Zie de opname met de ringen in buitenlicht.

Flitslicht uit een reportageflitser. De witbalans stond op de voorkeuze Flitslicht, het omgevingslicht deed er niet toe. 105mm macro, F16, ISO 400. ©Mich Buschman

Voel je vrij
Je kunt ook bewust een duidelijk zweem inbrengen. Fotograaf Jimmy Nelson heeft in zijn boek Between the Sea and the Sky sommige foto’s van een sterk zweem voorzien. Dat geeft aan zo’n opname een verstilde, tijdloze sfeer mee. Als kunstenaar kun je je vrij voelen om zulke signaturen aan je opnames mee te geven. Met filterkleuren in Photoshop (meerdere lagen kleurenfilters in verschillende sterktes), in de rawconversie en met creatieve filterprogramma’s kun je jouw eigen zwemen ontwerpen en als Handelingen opslaan. Zoek in je cameramenu wat daar op dat gebied beschikbaar is. Ook kun je bij een vaste witbalans een kleurenfilter uit de analoge fotografie op je lens schroeven.

Let bij interieurfoto’s op de bedoeling daarvan. Het ging niet om een verkoopsite, maar het
toont een interieur van een B&B. Een gezellige sfeer is dan belangrijk met behoud van warm licht. ©Mich Buschman

Zwemen
Soms is er een licht zweem, dat zich moeilijk laat ‘benoemen’: is dit minimaal blauw of blauwgroen? In zo’n geval helpt het als je in de nabewerking de verzadiging extreem hoog zet: je herkent de zwemende kleur direct. Een onverwachte boosdoener is het gebruik van – oude – ND- en grijsverloopfilters. Sommige filters zijn niet neutraal; de recente, zoals de Benro-filters, wel. Kijk uit met over-corrigeren: in een groen bos heerst een groenzweem doordat wit daglicht door groen gebladerte schijnt. Je kunt dat zweem lichtelijk corrigeren, zonder dat het bladgroen verdwijnt, of te grijsgroen wordt. Dat geldt ook voor kunstlicht in een interieur dat verder door daglicht verlicht wordt. Maak het niet te ‘clean’, zoals je in sommige chique ‘Real Estate’-bladen ziet: de sfeer is dan ook verdwenen… ‘Correct’ is dus niet per se het beste. Een zweem in de huidtint kan een verkeerde indruk van de gefotografeerde persoon geven: een licht blauwgroen zweem geeft een vermoeden van ziektes aan. Vooral bij bruiloften in de winter met de witte/blanke huid en veel blauw in het buitenlicht geef je extra aandacht aan de huidtint! Fel kunstlicht, muren met harde reflecterende kleuren en dergelijke kunnen huid en kleding een ongewenst zweem meegeven. Wees hierop alert en controleer je testopnames nauwgezet.