Basisdossier #5: kleurweergave

0
kleur
De nevel wordt soms te krachtig blauw weergegeven. Die kleur kunnen we naderhand met minder verzadiging wat temperen. © Mich Buschman

Dat de techniek niet stilstaat, merken we aan allerlei nieuwe ontwikkelingen, zoals in mobiele telefoons. De foto’s en films die we daarmee maken tonen inmiddels een verbluffende detaillering en ook de kleuren komen realistisch over; zelfs in situaties met wisselend en ‘moeilijk’ licht. Achteraf kunnen we de opnames nog verregaand aanpassen met behulp van allerlei apps. In dit artikel richten we ons op alles rond kleur.

kleurweergave
Een kleur-referentiekaart als de bekende Macbeth ColorChecker is een hulpmiddel bij het zoeken naar een neutrale kleurweergave van een product of een interieur. Het grijs mag geen kleur meer bevatten.

In de fotocamera’s zijn de mogelijkheden ook legio, met als bekendste kleuraanpassing de witbalans. Bij zonlicht zetten we deze op ‘zonlicht’, verder zijn er instellingen voor kunstlicht, bewolkt weer, onder water, diverse tl-lampen en er is een AWBstand die automatisch de meest toepasselijke witbalansinstelling kiest. Er is soms ook een handmatig, in stappen, in te stellen witbalans aanwezig: blauwige tot en met warmgele lichtkleuren kunnen met een getal met een K, van Kelvin, gecorrigeerd worden. Zo staat 5200K voor een neutrale instelling van daglicht. 3200K zien we als een vrij blauwe weergave waarin warmgeel kunstlicht neutraal overkomt. Daardoor worden lichtkleuren van hun zweem ontdaan. Stel je wel meteen de vraag of dat wenselijk is. Het ‘warme licht’ wordt door velen als sfeervol ervaren, neutraal voelt als normaal en zakelijk. Wat past in de gegeven omstandigheid?

Kleurweergave
De weergave van de huidskleur luistert nauw. Hier is een lichte make-up toegepast, zie het verschil met de arm. We streven naar een aannemelijke weergave in helderheid, kleur en contrast. © Mich Buschman

Tweeduizend opnames
De cameramonitor is niet de beste plaats voor een kritische beoordeling. Op een gekalibreerd computerbeeldscherm kunnen we dit veel beter zien. De omgeving moet dan wel vrij donker zijn en het weinige omgevingslicht niet-zwemend. De automatische witbalans van een camera reageert op en corrigeert dominante kleuren. Een sterk aanwezige kleur zal richting een complementaire kleur worden verschoven. Is er bijvoorbeeld veel groen, zoals in het voorjaarsbos, dan zal de balans deels richting de complementaire kleur purper (paars-roze) kunnen omslaan. De huidtint ziet er daardoor beter uit, maar het frisse groen verliest een deel van die kleur. Lastig is vooral, dat dit per opname zal verschillen, afhankelijk van hoe groot dit groen-aandeel in een beeld verschijnt. Maak zulke opnames liever niet onder het heldere bladgroen, maar op een open plek met daglicht. Zet de witbalans op een vaste instelling en corrigeer later alle beelden in één badge (groep).

kleurweergave
Links scheen de ochtendzon op de rodondendronstruik, rechts zien we de invloed van het koele schaduwblauw. Met de witbalans op dag- of zonlicht (5200K) bleef dit verschil zichtbaar. © Mich Buschman

Sport- en huwelijksfotografen maken veel opnames: tweeduizend is geen uitzondering op een lange huwelijksdag. “Later urenlang nabewerken kan er niet uit”, volgens een collega. Zij heeft haar camera’s op raw en jpeg fine staan. De jpegs zijn in witbalans, contrast, correctie op lensfouten, kleurprofiel (standaard) en meer zodanig gecorrigeerd dat ze afleverbaar zijn. Gaat het ergens toch mis (opnames zijn te donker of nog te geel), dan worden daarvoor de rawbestanden geopend. Van ál die opnames komen er zo’n 200 in het album. Bij sportfotografie gaat het om dat ene, cruciale moment en wordt er later veel gewist. De beste foto’s worden gepubliceerd en op harde schijven opgeslagen, goed gedocumenteerd.

Allerlei aanpassingen
Een NEF-bestand, Nikon raw, werd in Adobe Camera Raw ontwikkeld. Hier zie je een overzicht van enkele aanpassingen die daar mogelijk zijn, sommige zijn vrij extreem. Openen we zo’n bestand vervolgens in Photoshop, dan zijn daar nog eens allerlei aanpassingen mogelijk voordat we het definitief als jpeg opslaan. De witte achtergrond werd in PS met Curven pas echt wit.

Foto links: Start in raw, alle instellingen staan op 0.
Foto midden: Neutraal, geen extra aanpassingen in de rawconversie. De witte achtergrond is te donker, die komt later.
Foto rechts: Witbalans op ‘Schaduw’, verder als foto midden.

Foto links: Neutraal, maar Camera Matching op het profiel ‘Pop’, Nikon.
Foto midden: Profiel op Adobe Kleur.
Foto rechts: Profiel op Adobe Monochroom. Dit wordt dan een Grijswaardenbestand, dus geen RGB.

Foto links: Kleurmixer, Kleurtoon: Rode tinten 100 richting oranje.
Foto midden: Kleurmixer, Verzadiging: Blauwe tinten naar -100.
Foto rechts: Kleurmixer, Luminantie: Rode tinten -100.

Foto links: Kleurverlopen: Middentonen richting cyaan.
Foto midden: Kalibratie: Primair blauw op +40 gezet.
Foto rechts: Standaard instelling, daarna op Automatisch in Curven (Photoshop). Het achtergrondwit oogt nu veel helderder.

Beeldcontrole
Favoriete combinaties kun je onder een voorinstelling in je camera opslaan, dat is handig. Daar kan de kleurweergave dus al verregaand beïnvloed worden. Fujifilm biedt inmiddels 13 Filmsimulaties, ofwel kleurstijlen, waaronder ook zwartwitvarianten. Deze zijn gebaseerd op de specifieke kleurkarakters van hun dia- en kleurnegatieffilms van destijds. Zo heeft Velvia sterk verzadigde kleuren die het goed doen in landschapsopnames. Bij de andere merken geven Portret, Landschap, enzovoorts aan hoe de kleuren en contrasten zouden kunnen (!) passen bij die onderwerpen. Maar er is meer. Ook hooglicht- en schaduwtinten kunnen direct worden gecorrigeerd. Het schaduwblauw mag bijvoorbeeld best wat minder aanwezig zijn in opnames van sneeuwlandschappen. De scherpte, het contrast en het dynamisch bereik zijn ook naar believen af te stemmen. En alsof dat nog niet genoeg is, hebben veel camera’s Advanced modi, met bijzondere, hippe, kleuringrepen. Dat worden uitsluitend jpeg-bestanden, let daar dus op.

kleurweergave
Avond-zonlicht in de Mutrah Souk in Muscat, Oman. Dat warmgele licht moet uiteraard behouden blijven. De witbalans stond op zonlicht. © Mich Buschman
kleurweergave
Een indoor handwerkbeurs in IJsland. Het grijze stoeltje bleek een goed houvast voor een zweemarme weergave. © Mich Buschman

Meer aanpassingen
Bij de raw-conversie en ook daarna, bijvoorbeeld in Photoshop, zijn nog allerlei aanpassingen te doen. Er zijn ook verschillende ‘stand alone’ en ‘plug-in’ softwareprogramma’s met allerlei vervreemdingen en verfijningen, zoals de NIK software van DxO. De rawconverter biedt, naast genoemde profielen, instellingen voor Temperatuur (de kleur-as van blauw tot geel) en Tint (de as van groen tot magenta). Levendigheid en Verzadiging zijn twee verzadigingsvoorzieningen.

kleur
Tegenwoordig worden er diverse typen lamplicht (overspanning, led, tl…) door elkaar gebruikt. Het volstaat dan niet meer om de witbalans op ‘kunstlicht’ te zetten, maar moeten we op het oog sterke zwemen verminderen. © Mich Buschman

Verder kunnen we met Curve de kleuren afzwakken of verzadigen. De Kleurmixer regelt per hoofdkleur de tint daarvan. Zo kun je rode tinten meer richting paars of oranje verschuiven. Ook vinden we hier per kleur (weer) Verzadiging en Luminantie. Die laatste maakt een kleur lichter of donkerder. We kunnen Kleurverlopen maken voor de Middentonen, de Schaduwen en de Hooglichten en er is een kleur-Kalibratie gereedschap voor de primaire kleuren rood, groen en blauw. Dit alles kun je opslaan en op de volgende rawbestanden toepassen omwille van de eenheid in een serie. Je kunt ze ook behouden. Een probleem is, dat je vaak niet meer weet wát er allemaal aangepast is én waar dat zit… Een probleem van een heel andere orde is de zogenaamde oogadaptatie. Als wij in de schemering (met veel blauw) richting een woning lopen, lijkt alles daarbinnen nogal warmgeel van kleur door het kunstlicht. Maar zodra we binnen zijn verdwijnt dat. Kijken we even later naar buiten, dan lijkt het daar nogal blauw te zijn… De hersenen passen onze waarneming aan de omringende zwemen aan.

kleur
Groene en blauwe kleurenfilters voor de flitsers brachten die kleuren in. De witbalans stond op daglicht, ‘flitslicht’ zou uiteraard ook kunnen, maar zeker niet ‘Auto’. © Mich Buschman

Kleurbeleving is subjectief
We hebben het nog niet eens over duotoon, tritoon en kleurverlopen gehad. Ook de vele mogelijkheden van HDR (optimale doortekening van helderheden, in de camera of met aparte software) laten we voor wat het is. Er zijn bepaalde kleurstijlen, cross-effecten (verwijzend naar het aangepast ontwikkelen van diafilms tot een negatief met ‘valse kleuren’), fletse kleuren zoals bij oude films, infraroodkleuren, solarisatie, enzovoorts. Je zult merken dat sommigen daar zeer van gecharmeerd zijn, terwijl anderen die toepassingen afschuwelijk vinden. En ook op een minder uitgesproken niveau ontstaan soms discussies over jouw opnames. De klant vindt ze te licht of te donker, of de kleuren kloppen niet (helemaal). Discussie heeft weinig zin als de klant ze op een nietgekalibreerde laptop bekijkt óf zelf kleuren slecht herkent. Het helpt als je een kleurenkaart mee fotografeert bij kritische objecten (of separaat) met exact dezelfde instellingen. Het geeft je het bewijs dat het met de kleur wel goed zit. Ook kunnen vormgevers (eigen interpretatie of verkeerde kleuromzetting van RGB naar CMYK) of drukkers (ander papier dan voorheen) de oorzaak van een klacht zijn. Kortom: kleur heeft veel om het lijf. Meestal wordt ‘een goed gelijkend’ resultaat verwacht, kijk de vele bladen maar eens door. Sterk afwijkende kleuren kom je eigenlijk alleen tegen in de bladen rond de popcultuur. In de Libelle ziet alles er ‘normaal’ uit!

kleur
Sterk gekleurd theaterlicht. De witbalans stond op kunstlicht. © Mich Buschman

Lees ook:
Basisdossier #1: het diafragma
Basisdossier #2 de sluitertijd
Basisdossier #3 de isowaarde
Basisdossier #4 de belichting

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Geef je reactie!
Schrijf hier je naam