Iconen in de fotografie: Nan Goldin

0
Norman Jean Roy
Nan Goldin ©Norman Jean Roy

In deze serie plaatsen we een icoon uit de fotografie in het voetlicht en vragen we een deskundige wat deze fotograaf belangrijk maakt. Voor deze aflevering vroegen we Vincent van Velsen waarom Nan Goldin op de lijst met iconen in de fotografie thuishoort.

Nan Goldin is al decennialang een spraakmakende kunstenaar. Zonder oordeel te vellen toont ze de verleidelijke en destructieve kanten van seks en drugs, evenals de vreugde en het verdriet van intieme relaties en vriendschappen.

Nan Goldin
Brian and Nan in Kimono, 1983 ©Nan Goldin

This Will Not End Well in het Stedelijk Museum geeft een uitgebreid overzicht van Nan Goldins (1953, Verenigde Staten) werk als filmmaker en multimediakunstenaar. Sinds 1979 heeft zij verschillende diavoorstellingen gemaakt, bestaande uit duizenden foto’s en begeleid door eclectische soundtracks. In de loop der tijd heeft ze nieuwe elementen aan haar werken toegevoegd, waaronder bewegend beeld, geluidsopnames, archiefbeelden en gevonden beeldmateriaal. De verhalen van Goldins werk komen voort uit haar eigen leven en variëren van traumatische familiegeschiedenissen tot haar bohemien vriendenkring, van de viering van het leven van transpersonen tot het mysterie van de kindertijd en van de door drugs versterkte hoogtepunten tot de diepe duisternis van verslaving. De werken zijn rauw en intiem, maar zijn ook universele verhalen over liefde en verlies. Door de tijd heen zijn de verschillende werken voortdurend opnieuw samengesteld, bewerkt en hernieuwd. Van elk werk wordt de meest recente versie getoond.

In 6 speciaal ontworpen ruimtes zijn te zien: The Ballad of Sexual Dependency (1981-2022), een documentatie van haar vriendenkring van de jaren 70 en 80 tot op de dag van vandaag; The Other Side (1992-2021), een hommage aan haar trans-vrienden die ze tussen 1972 en 2010 fotografeerde; Sisters, Saints & Sibyls (2004-2022), een getuigenis van familietrauma’s na een zelfdoding; Fire Leap (2010-2022), een inkijkje in de wereld van kinderen; Sirens (2019-2020), een serie over de extase van drugsgebruik en Memory Lost (2019-2021), een verslag van de claustrofobische reis van het afkicken van drugs. This Will Not End Well is georganiseerd door Moderna Museet, Stockholm in samenwerking met Stedelijk Museum Amsterdam; Neue Nationalgalerie, Berlijn; Pirelli HangarBicocca, Milaan en Réunion des musées nationaux–Grand Palais, Parijs. Bij de tentoonstelling is een catalogus verschenen (Steidl Verlag).

Nan Goldin – This Will Not End Well
t/m 28 jan 2024 | Stedelijk Museum
Museumplein 10, Amsterdam; stedelijk.nl
@nangoldinstudio

Nan Goldin
Elephant mask, Boston, 1985 ©Nan Goldin

Vincent van Velsen over Nan Goldin

Vincent van Velsen is conservator fotografie en hedendaagse kunst bij het Stedelijk Museum in Amsterdam.

The Ballad of Sexual Dependency is waarschijnlijk wel Nan Goldins bekendste werk. Ze begon destijds met het maken van foto’s, die ze later achter elkaar zette in een slideshow met muziek eronder. Die liet ze vervolgens aan de mensen uit haar omgeving zien – wat mensen vroeger ook met hun vakantiefoto’s deden. En dat werden op een gegeven moment meer uitgebreide avonden, met muziek en een dj; en steeds professioneler. Het werk geeft een inkijkje in die tijd: de jaren 70, 80, Boston, de Bowery, New York. De muziek ondersteunt de sfeer nog extra. Het gaat over vriendschap, ruzie, relaties, seks, gender, verslaving, geweld, aids. Zij is eigenlijk de eerste die haar eigen leven en haar vrienden op die manier heeft gefotografeerd. Iemand als Peter Hujar legde ook wel zijn omgeving vast, maar dat was meer sereen en gefocust. Ze waren bevriend, of ze kenden elkaar. Ook hij is overleden aan aids. Sirens is een ander type werk, veel recenter. Het is samengesteld met beelden uit dertig van haar favoriete films. Dit toont hoe haar werk is ontwikkeld door de jaren heen. Ze is meer ingegaan op het overbrengen van de sfeer. Sirens gaat over sensualiteit en de extase van het high zijn. Dat zit in het geluid en in de hele ervaring van het werk. Memory Lost toont juist weer de schaduwkant van verslaving. Hier zitten heel veel foto’s in; vaak een beetje vaag, of bewogen, niet scherp. Dat refereert aan afkickverschijnselen en de bijkomende gevoelens.

Nan Goldin
Fashion show at Second Tip, Toon, C, So and Yogo, Bangkok, 1992 ©Nan Goldin

Voor Nan is de ervaring van de werken heel belangrijk. Dat is ook waarom ze de slideshows als geheel wil tonen en niet de individuele beelden. Om weg te bewegen van hoe we tegenwoordig met foto’s omgaan: alles maar online plaatsen. Dit is haar gemeenschap, dit zijn haar vrienden. De intimiteit van het werk komt voort uit de relaties die ze met hen heeft opgebouwd. Ik denk dat haar werk ook gaat over het vatten en het overbrengen van het gevoel van een bepaald moment. En initieel ook over het vasthouden van dat moment. Fotografie was voor haar een manier om mensen bij zich te houden. Het pijnlijke is dat als mensen later wegvallen, ze door het werk steeds aan hen herinnerd wordt. Daardoor veranderde na verloop van tijd ook de betekenis van de beelden: veel van haar vrienden zijn overleden aan aids of aan drugsgebruik. Ze zegt zelf dat haar hele gemeenschap is weggevallen. Daar zit veel pijn, en volgens mij ook wel een schuldgevoel dat zij nog wel in leven is.

Ik denk dat Nan vanuit haar directe omgeving wel snel erkenning kreeg. Ook omdat het voor mensen leuk was om zichzelf en hun leefwereld terug te zien. Dat gold zeker voor The Other Side, dat gaat over een relatief kleine scene in Boston. En als iemand bij een vertoning zei: ‘Ik vind die foto van mij niks, haal die er maar uit’, dan deed ze dat ook. Ze was onderdeel van die scene en werd daar zeker geaccepteerd. Ze toonde ook al in de jaren 80 haar werk in musea, zoals bij Moderna Museet, Stockholm en ook bij ons in het Stedelijk – toen nog als performance. Wel heeft ze altijd een anti-institutionele houding gehad. In 1989 organiseerde ze Witnesses: Against Our Vanishing in Artists Space in New York. Een groepstentoonstelling over aids, waarin ze de ontkenning van de kerk en de overheid hierbij aan de kaak stelde.

Nan Goldin
Misty and Jimmy Paulette in a taxi, NYC, 1991 ©Nan Goldin

Het was de eerste show die het onderwerp agendeerde. Maar omdat het als ‘homo-ziekte’ werd gezien, weigerden instituties de juiste aandacht aan de ziekte te geven. Wat voor vele extra doden heeft gezorgd. Nan vond het belangrijk dat er aandacht kwam voor haar naasten en hun dierbaren. Die activistische houding heeft ze nog steeds, zoals de afgelopen jaren met P.A.I.N. Die groep strijdt ook voor aandacht voor mensen in nood en voor iets wat goed is.”

In 2017 richtte Goldin de actiegroep P.A.I.N. (Prescription Addiction Intervention Now) op. De groep houdt de medicijnen producerende miljardairsfamilie Sackler verantwoordelijk voor de verslaving aan sterke pijnstillers van honderdduizenden mensen in de VS, waaronder Nan zelf. Deze situatie heeft epidemische vormen aangenomen en heeft talloze overdoses veroorzaakt. De Sacklers zijn belangrijke donateurs van een groot aantal vooraanstaande internationale musea – hoewel vele daarvan inmiddels de banden met de familie hebben verbroken. Documentairemaker Laura Poitras vertelt in de film All the Beauty and the Bloodshed (2022) Goldins levensverhaal en haar strijd tegen de familie Sackler.

Nan Goldin
C performing as Madonna, Bangkok, 1992 ©Nan Goldin

Vincent: “All the Beauty and the Bloodshed geeft een heel goed inzicht in Goldins leven en werk. Het vertelt ook wat nieuwe feiten, zo heeft ze een tijdje sekswerk gedaan. In de documentaire zegt ze op een bepaald moment ook dat ze foto’s maakt van haar vrienden op zowel de goede momenten als wanneer ze kwetsbaar zijn, bijvoorbeeld op intieme momenten. Dat het daarom nodig was dat ze zichzelf net zo kwetsbaar opstelde. Wat ze bijvoorbeeld doet in het bekende zelfportret Nan One Month After Being Battered (1984), waarin ze te zien is met een gezicht vol kneuzingen, nadat ze door haar vriend in elkaar was geslagen. Ze behandelt zichzelf in haar werk zoals ze een ander zou behandelen. Dat maakt haar speciaal als fotograaf, zeker in die tijd. Toen ik kunstgeschiedenis ging studeren, waren er in het eerste jaar kunstenaars die ik interessant vond. Maar hoe meer ik leerde, hoe minder interessant die werden. En met Nan is dat niet zo, haar werk blijft overeind en wordt misschien zelfs alleen maar beter met de tijd.

Ik heb geen specifieke voorbeelden van mensen die direct beïnvloed zijn door Nan. Maar veel mensen zeggen wel altijd van: ‘Ja, Nan is heel belangrijk voor me geweest.’ En fotografen zeker. Misschien heeft iedereen op de kunstacademie wel een periode gehad dat ze hun eigen vrienden hebben vastgelegd – vaak ook als opdracht vanuit school. Dat geeft het belang van haar werk wel aan. Deels spreekt haar werk fotografie-theorie (Barthes) aan, waarbij een foto altijd een confrontatie is met tijd en de dood. De foto is er nog, de persoon niet meer.

Nan Goldin
Mark and Mark, Boston, 1978 ©Nan Goldin

Ook zet zij zich erg in voor de acceptatie van transpersonen, zoals in The Other Side. Het is belangrijk voor haar om de acceptatie van verschillende manieren van leven en van zijn te ondersteunen en daar aandacht voor te vragen. In gesprekken met haar komt dat ook wel naar voren. We hadden het laatst over New York en ik zei dat ik het idee had dat er, vooral in de buurt van de Bowery, weer veel mensen op straat drugs gebruiken. Toen zei ze: ‘Oh, dat is interessant en ook wel goed. Het is belangrijk dat dit kan.’ Het accepteren van mensen, zoals ze zijn. Daar staat ze erg voor: tegen stigmatisering en voor het doorbreken van taboes. Dat maakt haar en haar werk oprecht. Natuurlijk heeft ze zelf ook moeilijke periodes gehad met verslaving. Dat zal altijd een rol blijven spelen en doorwerken in haar kunst.

In deze tentoonstelling heeft ze voor elk werk een ruimte ontworpen, samen met architect Hala Wardé, zodat bezoekers het werk optimaal kunnen ervaren. Het zijn paviljoens van zwart textiel en de entrees hebben allemaal een andere fysieke introductie en feeling, welke in het verlengde ligt, of in relatie staat tot het betreffende werk. Zo heeft The Other Side het gevoel alsof je een club binnengaat, en Memory Lost heeft een claustrofobische gang met blauwe lampen. Dat refereert aan het blauwe licht dat vaak op wc’s in openbare ruimtes gebruikt wordt, zodat de aders niet te zien zijn en mensen er geen drugs kunnen gebruiken. Bij Fire Leap, dat gaat over de autonomie van het kind-zijn, is de entree wat speelser gehouden en heeft het de vorm van een ronde speeltuin. Sisters, Saints & Sibyls is een drieluik over de relatie tussen haar moeder en zus Barbara, waarin de opname in verschillende instellingen en uiteindelijke zelfdoding van haar zus centraal staat. Dit verhaal verweeft Nan met de christelijke heilige Barbara en haar persoonlijke levensverhaal. Hierbij loop je een trap op en kijk je vanaf een balkon naar de drie projecties. Het is een ongemakkelijke manier van naar het werk kijken, waarbij Nan wil dat je het ongemak in de film voelt in je lichaam. Tevens is de architectuur een referentie aan de kerk waar in 2004 het werk voor het eerst werd getoond.

Nan Goldin
Self-portrait with eyes turned inward, Boston, 1989 ©Nan Goldin

This Will Not End Well, de titel van de tentoonstelling, bevat een soort van ironie, ook wel de zwarte humor van Nan. Ze heeft deze zin ook op haar arm getatoeëerd, nog niet zo lang geleden. Het is eigenlijk een soort knipoog. We gaan allemaal dood, sommigen eerder dan anderen. Het is de confrontatie met eindigheid, maar het zegt ook dat we, voordat het zover is, er toch het beste van moeten maken. Die dubbelheid, of complexiteit, zit overal in. Het is gewoon een leven dat wordt geleefd, tot het eindigt.”

Dit artikel is eerder verschenen in Focus 11
In deze reeks over iconen in de fotografie verschenen eerder:
Richard Avedon
Peter Lindbergh
Julia Margeret Cameron
De reeks over iconen wordt met elke nieuwe editie van Focus aangevuld.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Geef je reactie!
Schrijf hier je naam