Dolorès Marat en het Fresson-Proces: fotografie als materie 

Haar beelden zweven ergens tussen droom en werkelijkheid. De Parijse metro, een gouden theatergordijn, een donkere, sluierende weg of een vrouw die baadt in een rode gloed. Haar werk wordt gekenmerkt door een intieme, vaak melancholische sfeer en een unieke technische aanpak. Momenteel is haar werk te zien in Brussel, bij Studio Baxton, tot en met 8 maart als onderdeel van PhotoBrussels Festival. 

De weg naar de fotografie verliep niet via een kunstacademie. Op jonge leeftijd kiest Dolorès Marat (1944, Parijs) ervoor om te gaan werken als naaister. Fotografie dient zich pas later aan, aanvankelijk als werk achter de schermen. In een gespecialiseerde fotowinkel in de Parijse regio raakt ze vertrouwd met filmrollen, chemicaliën en afdrukken. In Parijs werkt ze vervolgens in een professioneel fotolaboratorium waar ze zwart-witafdrukken maakt voor een modemagazine van L’Oréal. Dagelijks staat ze in de doka, omringd door beelden van gevestigde fotografen zoals Helmut Newton en Sarah Moon. Die jaren in het laboratorium vormen haar opleiding. Ze leert hoe een beeld ontstaat in het donker, hoe contrast zich opbouwt in het bad, hoe een nuance kan verdwijnen of juist verschijnen. Marat is volledig autodidact; haar kennis komt uit ervaring, herhaling en aandacht. Later fotografeert ze zelf voor onder meer Le Monde, Libération en Les Inrockuptibles. 

Pas rond haar veertigste besloot ze om zich volledig op haar fotografische werk te richten. Marat fotografeert intuïtief. Haar camera registreert vaak scenes in schemerlicht. Veel beelden hebben een quasi-narratieve kwaliteit: ze suggereren een verhaal zonder het uit te leggen. Ze werkt analoog, vaak met een Leica, en laat het beeld in zijn oorspronkelijke vorm bestaan. 

Het Fresson-proces: een techniek als esthetische keuze

Dolorès Marat gebruikt het Fresson-proces om haar foto’s af te drukken. Deze druktechniek, uitgevoerd door één familieatelier in Frankrijk, is uitzonderlijk zeldzaam. De exacte formule van het papier en de emulsie wordt al generaties lang geheimgehouden en kan uitsluitend in dat atelier worden toegepast. 

Technisch gezien is het een directe koolstofdruk in kleur. In plaats van zilverhalogenide of digitale inkjet maakt het procedé gebruik van pigmenten op basis van koolstof. Het door Atelier Fresson geprepareerde papier bevat een lichtgevoelige gelatine-emulsie met pigment. Het beeld wordt opgebouwd volgens het CMYK-kleurmodel (cyaan, magenta, geel en zwart) via opeenvolgende belichtingen en een ambachtelijk ontwikkelproces waarbij niet-uitgeharde delen van de emulsie met water worden verwijderd. Het resultaat wijkt sterk af van hedendaagse prints. De afdruk is mat, bijna poederachtig. Kleuren ogen gedempt maar diep, soms met een lichte korreligheid of kleine variaties die de toon levendig maken. Contouren zijn minder hard, overgangen zachter; het oppervlak heeft een fluweelachtige tactiliteit die vaak met schilderkunst wordt vergeleken. Omdat het proces ambachtelijk en niet volledig voorspelbaar is, draagt elke print sporen van het maakproces.

Materie als verlengstuk van haar blik

Dolorès Marat fotografeert vaak in de schemering of bij weinig licht, situaties waarin donkere delen van een foto bij standaard afdrukmethoden vaak dichtlopen of een scherp contrast vertonen. In een Fresson-afdruk blijven toonwaarden in de schaduw vaak subtieler zichtbaar. Door de handmatige opbouw van pigmentlagen op gelatinepapier ontstaat een doorgang van tinten, ook in de donkerste zones. Zwart krijgt zo een diepte waarin nog iets te ontdekken valt, een effect dat bijdraagt aan de kenmerkende sfeer van mysterie en introspectie in haar werk.

Wat Marat misschien wel het meest onderscheidt van andere fotografen, is haar radicale afwijzing van digitale postproductie. Ze maakt geen gebruik van een retouch, ze behoudt haar beelden precies zoals ze de foto heeft gemaakt. Het beeld ontstaat in twee beslissende momenten: de opname en de afdruk. Daartussen zit geen digitale correctie, slechts een ambachtelijke dialoog met het Franse Fresson-atelier.

Het arbeidsintensieve karakter van het proces druist in tegen de snelheid van hedendaagse beeldcultuur. Juist daardoor krijgt haar werk een andere temporele kwaliteit. Het nodigt uit tot vertraging in het maken en het kijken. Met tentoonstellingen in Parijs, Londen, Brussel en New York en als eerste winnaar van de Prix du livre Robert Delpire (2023) heeft haar oeuvre een vaste plaats verworven binnen de hedendaagse fotografie. In Brussel is haar werk nog te zien tot en met 8 maart. Het gaat om een monografische tentoonstelling met ongeveer veertig werken. Naast foto’s worden er ook vertoningen van documentaires over de kunstenares gepresenteerd, waaronder de film La Vague van Armelle Sèvre.