DuPho Juridish: Ceci n’est pas une photo

0
DuPho Juridish
MissD_Beer in NY / Midjourney ©Dafne Ederveen

Onlangs nam de bij ons aangesloten fotograaf Dafne Ederveen contact met ons op. Ze was geïnspireerd geraakt door AI en had werk gemaakt met de populaire AI-software Midjourney. Ze vroeg zich af wie nu eigenlijk de auteursrechthebbende was op haar creaties. De beelden waren verbluffend: vervreemdende, maar tegelijk vertederende beelden van mensen met levensgrote knuffelberen. Je kunt je bijna niet voorstellen dat er geen camera aan te pas is gekomen. Maar goed, dat auteursrecht dus. Hoe zit dat?

Auteursrecht zit automatisch op werken waar een zekere mate van menselijke creativiteit aan te pas is gekomen. De Auteurswet schrijft echter niets voor over werkmethode of technieken; het gaat er alleen om dat er vrije, creatieve keuzes zijn gemaakt. Het feit alleen dat bij de totstandkoming van deze beelden AI-technologie is gebruikt, is voor de bescherming dus niet doorslaggevend. Makers maken immers ook gebruik van Photoshop en Illustrator, en een camera is natuurlijk ook slechts een instrument. Maar om voor bescherming in aanmerking te komen, zal dus wel sprake moeten zijn van menselijke creativiteit. Om dit te beoordelen dienen we het proces van het maken van AI-beelden wat beter te bekijken.

Het AI-platform genereert niet spontaan beelden, maar voert een commando uit van de gebruiker, de zogenaamde prompt. Dit kan een enkel woord zijn, maar ook een lange reeks van termen waarin de wensen van de gebruiker tot uiting komen. Stel je hebt een idee voor een karper van origami-papier op een blauw geglazuurd bord; dan voer je een prompt in, die als volgt kan luiden: origami wrapping of a fish, colored paper on blue plate, realistic. Vervolgens gaat de AI-robot aan het werk en levert je bijvoorbeeld vier beelden aan. Hiervan selecteer je er een en vervolgens bewerk je het beeld; je past het blauw van het bord aan en je voegt schaduwen toe. In dit voorbeeld zouden vrije, creatieve keuzes kunnen worden gemaakt bij het opgeven van de prompt, de selectie van de beelden en de nabewerking, waardoor het eindresultaat auteursrechtelijk beschermd is. Het idee zelf van de origami karper is dat overigens dan weer niet, want het auteursrecht beschermt geen ideeën. Op vergelijkbare wijze zou ook Dafne Ederveen moeten nagaan welke creatieve keuzes zij heeft gemaakt.

Hoe geavanceerd en futuristisch AI ook is, uiteindelijk is het een instrument in handen van een maker, die zijn of haar creativiteit aan het beeld toevoegt. Veel AI-werken zullen daarom bescherming genieten. Maar ik zoom even uit. Want meer nog dan deze juridische vraag over een specifiek AI-werk, markeert Ederveens vraag een omslagpunt. Een fotograaf die aangeeft dat ze met AI wil gaan werken, dat plaatst ons voor een fundamentele vraag: kan een AI-beeld een foto zijn? De letterlijke betekenis van fotografie is ‘schrijven met licht’; valt een hoogtechnologische mix van bestaande beelden wel onder die definitie? Is het misschien nodig dat we de term fotografie aanpassen, of een nieuwe naam ontwikkelen voor AI-werk?

AI roept vragen en bedenkingen op. Maar zoals bij alle grote technologische innovaties die de wereld veranderen: die kun je het beste maar snel omarmen. Samen met andere partijen in het veld van beeldmakers onderzoekt DuPho daarom de mogelijkheden en kansen van deze ontwikkeling voor haar beroepsgroep. En over tien jaar zullen we bij DuPho zeggen: weet je nog, dat eerste AI-werk met die teddybeer?

Max van Olden is adjunct-directeur en jurist bij fotografencollectief DuPho. Hij schrijft vier keer per jaar een artikel over een onderwerp uit de praktijk. dupho.nl/advies/juridisch-zakelijk

De column komt uit de april editie van Focus Magazine. Heb jij die nog niet gelezen? Koop hem dan nu hier!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Geef je reactie!
Schrijf hier je naam