De Nederlandse fotografen Inez van Lamsweerde en Vinoodh Matadin vormen zowel in hun privéleven als in hun werk een hecht duo. Hun ontmoeting vond plaats in de jaren tachtig, tijdens hun studie aan de modeacademie in Amsterdam. Terwijl Inez haar opleiding voortzette aan de Rietveld Academie, startte Vinoodh zijn eigen kledinglijn. De samenwerking tussen de twee begon toen Vinoodh Inez vroeg om zijn collectie vast te leggen. Hun carrière kreeg vleugels, met New York als hun thuisbasis.
Aan het begin van de jaren 90 waren Inez & Vinoodh een van de eerste kunstenaars die de digitale beeldtechnologie omarmden als een creatief en betekenisvol medium. Ze ontwikkelden een unieke, herkenbare stijl die visuele verleiding combineert met provocerende narratieven, waarmee ze nieuwe ideeën in de fotografie introduceerden. Ze verwierven bekendheid door hun innovatieve en intrigerende experimenten met digitale technieken, waardoor ze terecht beschouwd kunnen worden als pioniers op het gebied van digitale beeldmanipulatie.
Inez & Vinoodh bewegen zich zowel in de kunstwereld als in de mode-industrie. Voor elk werk bepalen ze de meest passende context voor presentatie, afhankelijk van de inhoud. De werken uit beide werelden beïnvloeden elkaar en laten zo de scheidslijnen tussen mode en kunst vervagen. In Kunstmuseum Den Haag is momenteel een overzichtstentoonstelling van hun werk te zien, getiteld Can Love Be a Photograph, 40 Years of Inez & Vinoodh. Deze tentoonstelling blikt terug op hun leven en hun creatieve samenwerking.
Tijdens de persopening spreken wij kort met Inez & Vinoodh over beeldbewerking, hun creatieve proces, vrijheid en de toekomst. Tijdens het gesprek vullen ze elkaar voortdurend aan op een leuke manier, als een twee-eenheid. Voor Inez & Vinoodh is er veel veranderd in beeldbewerking. Vroeger werkten ze met de Quantel Paintbox (een speciaal werkstation voor computergraphics dat je moest huren, red.) nu is er Photoshop. Het bewerken van beelden gaat nu vooral sneller en is toegankelijker voor iedereen dankzij Photoshop en AI. Wel benadrukken ze dat het nu nóg belangrijker is dat een eigen visie zichtbaar blijft. “Het gaat niet om hoe vreemd je een beeld kunt maken, maar om de betekenis ervan.”
Het proces
Voor hen begint alles bij het proces: het contact met de persoon voor de camera, de samenwerking met het team en daarna het werk achter de computer met operators en artdirectors. Soms komt daar tekst, een tekening of knipwerk bij kijken. “Dat hele proces is onze basis. Daarom word je als kunstenaar niet gelukkig van AI: het haalt dat proces weg. We zien ook dat jonge generaties teruggrijpen naar eenvoud. Ze kopen massaal jaren negentig point-and-shoot camera’s, omdat die dat oude, echte gevoel geven. AI lijkt dat verlangen alleen maar te versterken. Voor ons draait werken om aanwezigheid en uitwisseling. Als je alleen iets intypt en dat is het dan… Zo zien wij ons leven en ons kunstenaarschap niet. Op de set genieten we juist van echtheid; van de persoon die tegenover ons staat, van het bestuderen, reageren en zoeken naar het beste beeld.”
Vrij werk versus opdrachten
Een verschil tussen vrij werk en opdrachten maken ze niet. Commerciële beperkingen vormen voor hen geen hinder, maar een uitdaging. “Er is absoluut geen verschil. We proberen altijd een deel van onszelf in een werk te leggen, in de uitwisseling met een ontwerper of artdirector. Dat kan heel mooi zijn. Binnen die duidelijkheid van een opdracht zoeken we naar spanning, verleiding en eigenheid, net zoals in ons vrije werk. Toch zijn beperkingen soms prettig. Je leert flexibel denken. We bereiden ons altijd heel goed voor, om het daarna los te laten en snel te kunnen reageren op wat er gebeurt. We hebben ook geleerd om niet veertig ideeën in één beeld te willen stoppen. We spreiden het nu meer uit. We weten nu wat werkt, wat we voor onszelf houden en wat we gebruiken voor precies dat ene beeld. We hebben ook een goede verstandhouding met onze galeriehouders. Zij weten inmiddels dat wij pas iets maken als we iets te vertellen hebben. Soms duurt dat tien jaar en soms zijn het vijf werken in een jaar. Het is net wat er binnenkomt en wanneer wij denken dat er nu nodig is. En soms ontmoet je iemand die zo inspirerend is en je op een idee brengt.”
Taboes en een veranderende wereld
Ze merken dat sommige taboes zijn toegenomen. Sommige werken die ze vroeger maakten, zullen nu niet meer kunnen. “Het is verwarrender geworden. Ineens mag een tepel niet meer. Hoewel we zelf nog veel vrijheid ervaren, moeten we daar soms wel rekening mee houden. Het is een sign of the times. Maar het verandert ook wel weer, ooit. Wij denken dat de fysieke ervaring belangrijker wordt. In real life aanwezig zijn. Iets groter zien dan een scherm, want een beeld in het echt ervaren blijft anders.” Ze zijn nog lang niet klaar met hun werk en over de toekomst zijn ze uitgesproken. “We zien deze tentoonstelling als een nieuw uitgangspunt. We zien waar ons werk staat en waar we nog energie uit halen. Dus: we gaan door, nog veertig jaar erbij. We voelen ons altijd beginnende fotografen.”
Willemijn van der Zwaan, curator Fotomuseum Den Haag / Kunstmuseum Den Haag, over Inez & Vinoodh
“Inez & Vinoodh horen wat mij betreft thuis in het rijtje iconen van de fotografie. Er zijn verschillende aspecten die daarbij een rol spelen. Als je kijkt naar wat zij in veertig jaar samenwerken hebben bereikt, zijn ze misschien wel het bekendste modefotografie-duo ter wereld. Alleen al hun output, voor wie ze allemaal gewerkt hebben en wie ze voor de camera hebben gehad, is op zichzelf al iconisch. Daarnaast hebben ze een unieke signatuur: de combinatie van beeldbewerking, maar tegelijkertijd heel ingetogen en intieme portretten. Wat mij altijd heeft aangetrokken, en waarvan ik vind dat ze er veel erkenning voor verdienen, is hun digitale manipulatie en hoe invloedrijk ze daarin zijn geweest. Ze waren ook heel profetisch over de invloed die dat zou hebben op de fotografie, beeldcultuur en de maatschappij: hoe we naar onszelf en naar de ander kijken. Dat komt allemaal samen in hun werk.
Beeldbewerking
Zij waren heel vroeg met beeldbewerking. Er waren natuurlijk meer fotografen die dat deden, maar zij hebben het consequent doorgezet al die jaren en het steeds onderzocht en laten evolueren in hun werk. Hun werk was vroeger best kleurrijk en ze speelden veel met achtergronden en voorgronden, zoals in de serie For Your Pleasure. Dat zijn ze blijven gebruiken, maar steeds op andere manieren. Je ziet dat de kleurstelling met de jaren subtieler is geworden, of ze werken juist in zwart-wit, maar ze blijven continu het waarheidsaspect van een foto bevragen en je een beetje misleiden. Soms door effecten te bereiken, of gewoon door te spelen met hoe fotografie werkt: je kadert de werkelijkheid in en kunt daar een surrealistisch effect aan geven. Dat vind ik heel interessant, hoe ze dat consequent als rode draad in hun werk hebben.
Ik denk dat veel mensen vergeten zijn hoe bijzonder de jaren 90 waren voor fotografie. Wie er allemaal actief waren, de hoge mate van creativiteit, de mogelijkheden, de magazines waarin gepubliceerd kon worden, en hoe andere artiesten zoals muzikanten openstonden voor creatieve samenwerking. Voor jongeren kan dat heel inspirerend zijn. Ik denk dat ze zich er geen voorstelling bij kunnen maken hoe het toen was. Jongeren zien nu hun werk van vroeger en denken misschien: ‘Ja, dat is gewoon zo’, maar mensen zijn denk ik vergeten waar de oorsprong lag en dat zij uren, dagen besteedden achter de Paintbox om de beelden te krijgen die ze wilden. Een interessant aspect is dat, naarmate digitale manipulatie meer gebruikt wordt door anderen, zij er juist terughoudender mee zijn geworden in hun werk. Ze zijn meer teruggegaan naar de oorsprong en hebben zich gericht op het portret.
Ook doordat ze anders zijn gaan werken, bijvoorbeeld toen Vinoodh meer is gaan fotograferen en ze overstapten op de digitale camera. Dat heeft een heel andere manier van werken met zich meegebracht. Zij hebben altijd opengestaan voor het grafisch ontwerp en voor hoe fotografie werkt in een magazine. Hoe ga je naar een foto kijken als er een merknaam overheen staat? Ik vind het leuk om dat in een kunstmuseum juist te bevragen. Fotografie is zeker beeldende kunst, maar het opereert op een eigen manier. Het gaat over grensvervaging tussen commercieel, autonoom, documentaire en geënsceneerd. Dat is juist zo leuk aan fotografie als medium.
Aandacht
Liefde is een heel belangrijk onderwerp in hun werk. Liefde voor de mensen om hen heen, maar ook voor elkaar. Je ziet dat terug in de zelfportretten die ze met z’n tweeën hebben gemaakt. Die gaan echt over die samensmelting, zowel in leven als in werk. Ook in de manier waarop ze fotograferen: ze geven zichzelf helemaal in het werk en vinden het heel belangrijk om iemand aandacht te geven. De Franse filosoof Simone Weil schreef ooit: Attention is the rarest and purest form of generosity.
Echt aandacht hebben voor iemand, naar iemand kijken en iemand zien, is zo belangrijk in hun werk. De serie Me Kissing past hier perfect bij. Het bestaat uit drie beelden: Me kissing Vinoodh (Passionately), 1999, Me kissing Vinoodh (Lovingly), 1999 en Me kissing Vinoodh (Eternally), 2010. De serie staat symbool van hun ultieme liefde, waarbij Me kissing Vinoodh (Passionately) de gedachte verbeeldt dat één van hen weg is, wat zo traumatisch en zo ontwrichtend zou zijn dat de ander voor eeuwig gehavend door het leven zou gaan. Het is een heel gepassioneerd statement, waarmee we ook de tentoonstelling openen. Hun zoon Charles sluit daar mooi bij aan en speelt een belangrijke rol in het laatste werk van de tentoonstelling. Het is een portret van Charles die een vroeg zelfportret van Inez & Vinoodh, samen onder een glazen stolp, bewaakt. Dat is natuurlijk heel symbolisch voor hen als gezin.
Tentoonstelling
De tentoonstelling is ingericht op thema en niet chronologisch. Een thematische opzet vind ik altijd leuker, want dan kun je de rode lijnen in iemands oeuvre doorgronden. Inez & Vinoodh zeggen zelf dat de dingen die hen bezighielden toen ze 18 jaar waren, hen nu nog steeds bezighouden. Dat wil ik graag verbonden zien in de zaal.
Inez en Vinoodh zijn hun hele loopbaan al bezig met het vrouwbeeld en de male gaze in hun werk. Hoe komt dat elke keer terug? Het is mooi om dat bij elkaar te zien en zelf die connecties te maken als bezoeker. Je voelt die verbintenis ook. En je ziet hoe tijdloos het werk is: dingen die in de jaren 90, begin 2000 zijn gemaakt, voelen nog steeds heel fris. Dat zal voor de bezoekers een eyeopener zijn.”
Can Love Be a Photograph, 40 Years of Inez & Vinoodh
t/m 6 sept, di-zo 10-17 uur
Kunstmuseum Den Haag, Stadhouderslaan 41, Den Haag
Bij de tentoonstelling is een boek verschenen:
Can Love be a Photograph. Een bijzonder boek waarin mooi gebruik is gemaakt van verschillende papiersoorten en uitklappers en uitneembare bijlagen bevat. Het boek geeft een goed overzicht van hun omvangrijke oeuvre.
Hannibal Books, maart 2026, ISBN 9789493416574
Beknopte boekenlijst:
Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin
Stern Portfolio no. 55, maart 2009, ISBN 9783570198452
Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin
Pitti Imagine Discovery, augustus 2001, ISBN 9783829600347
Inez van Lamsweerde/Vinoodh Matadin. Pretty Much Everything
Limited Collector’s Edition, Taschen, ISBN 978-3-8365-2787-3
Nu ook te zien: Lisa Konno Paul Kooiker, duotentoonstelling
