Tot en met 21 juni 2026 toont Huis Marseille de eerste museale solotentoonstelling van de Jemenitisch-Egyptisch-Amerikaanse kunstenaar Yumna Al-Arashi (1988, Washington D.C.). De tentoonstelling Body as Resistance maakt Al-Arashi gebruik van uiteenlopende media – fotografie, installatie, boek en sculptuur – om zich te verzetten tegen de onderdrukking en stereotypering van vrouwen die ze wereldwijd waarneemt.
Yumna Al-Arashi richt zich op de manier waarop de Arabische wereld in beeld wordt gebracht, onderzoekt de erfenis van het kolonialisme in ons gedachtegoed en besteedt aandacht aan matriarchale tradities die bijna in de vergetelheid zijn geraakt. Al-Arashi’s werk schakelt moeiteloos tussen registers: het is soms speels en uitdagend, dan weer poëtisch, strijdbaar of kwaad – en vaker nog is het alles tegelijkertijd.
Van documentair naar conceptueel werk
Yumna Al-Arashi begon haar carrière als autodidact documentair fotograaf. Ze maakte beelden voor National Geographic, The New York Times en The Guardian. Ze worstelde echter met de machtspositie van beeldmakers zoals zijzelf, die hun onderwerp (onbedoeld) eenzijdig kunnen neerzetten. ‘Fotografie draagt een vorm van geweld in zich die tot uiting komt in de woorden die we ervoor gebruiken, denk aan “vangen”, “schieten”, “nemen”.’ Als gevolg hiervan werd haar werk politieker en conceptueler.
Al-Arashi koestert de vrouwen die op haar foto’s staan: ze brengt ze sterk en veerkrachtig in beeld en benadrukt hun schoonheid. Ook legt ze de structuren bloot die schuilgaan onder de (voor)oordelen die ze zelf vaak genoeg gevoeld heeft. De kunstenaar verstopt zich evengoed niet achter de camera, maar verschijnt zelf, speels en strijdbaar, in conceptuele zelfportretten. Daarmee zet ze de machtsdynamiek tussen fotograaf en onderwerp buitenspel en erkent ze dat haar lichaam een wezenlijk onderdeel is van het politieke gesprek dat ze wil aanzwengelen.
Verzet tegen stereotiepe beeldvorming
Terugblikkend constateert Yumna Al-Arashi, die sinds 2021 in Zwitserland woont, dat door haar jeugd in Washington D.C. politiek verankerd is geraakt in haar identiteit. Na de aanslagen van 11 september 2001 lanceerde de regering-Bush een propagandacampagne tegen Arabische landen om de publieke opinie over zijn ‘War on Terror’ te beïnvloeden. Als gevolg, voelde Al-Arashi op het schoolplein hoe kinderen van diplomaten vijandig jegens haar werden. In het politieke debat en de beeldcultuur eromheen werden de verschillen tussen Oost en West benadrukt, waarbij duidelijk moest zijn welke de meer rechtschapen partij was.
Yumna Al-Arashi verzet zich tegen deze negatieve beeldvorming van de landen van haar voorouders. Op haar foto’s poseren gesluierde vrouwen in krachtige houdingen waar trots uit spreekt. In het diptiek Axis of Evil staan vier vrouwen uit landen die door de Amerikaanse regering tot ‘schurkenstaten’ werden bestempeld. Door ze eerst en profil en vervolgens en face te tonen, wordt de gelijkenis tussen hun gelaatstrekken benadrukt. Ze kijken solidair en strijdlustig de lens in. Ook in de serie Shedding Skin, gemaakt in een badhuis in Beiroet, ligt de nadruk op vrouwelijke saamhorigheid, waarmee Al-Arashi zich de oriëntalistische blik op de hamam toe-eigent.
Het vrouwelijk lichaam
Een rode lijn in Yumna Al-Arashi’s werk is het vrouwelijk lichaam. Al-Arashi biedt weerstand tegen de maatschappelijke drang om het te beheersen: ‘Het vrouwelijk lichaam krijgt voorgeschreven hoe het moet bewegen, hoe luid of stil het moet zijn en hoe het zich moet kleden.’ Een belangrijke inspiratiebron voor haar is de tekst ‘Uses of the Erotic. Erotic as Power’ (1978) van Audre Lorde, waarin Lorde erotiek als bron van levensenergie beschrijft, een kracht die, net als de mythologische Eros geboren uit Chaos, staat voor intuïtie, creativiteit en harmonie. Maar, stelt Lorde, deze vitaliteit wordt bij vrouwen systematisch onderdrukt.
In haar zelfportretten draagt Yumna Al-Arashi soms een hijab, soms is ze juist helemaal naakt. Zo confronteert ze de kijker met het ongemak dat zowel de oosterse mores als het idee van het westerse feminisme oproepen. De eerste schrijven eerder voor dat een vrouw haar lichaam hoort te verhullen, terwijl het tweede stelt dat de vrouw pas bevrijd is wanneer zij seksueel vrijzinnig is. ‘Zelf te kiezen hoe ik eruitzie, is mijn sterkste vorm van verzet; me keer op keer over schaamte heen zetten, een sport die ik inmiddels onder de knie heb: dat is mijn grootste politieke daad.’
Body as Resistance
Tot en met 21 juni 2026
Huis Marseille
Keizersgracht 401, Amsterdam
Gelijktijdig te zien in Huis Marseille: Ontworpen Wereld, door de ogen van Tata Ronkholz 1940 – 1997
