Op 13 december verschijnt Bloedbanden: Verzoening na de genocide in Rwanda, een nieuw boek van fotograaf Jan Banning, journalist Dick Wittenberg en filosoof Marjan Slob. Het boek biedt een serie indringende dubbelportretten en verhalen van Rwandezen die elkaar na de genocide van 1994 opnieuw in de ogen kijken: overlevenden van moordpartijen samen met de daders die hun familieleden hebben gedood.
Boekpresentatie en tentoonstelling
Op dezelfde dag opent in Museum Hilversum de gelijknamige tentoonstelling. Samen laten boek en expositie zien dat zelfs de diepste conflicten binnen dorpen, families en gemeenschappen niet blijvend hoeven te zijn. Voor veel van de geportretteerden betekende dit proces de eerste stap naar samenleven, en soms zelfs naar vriendschap. De presentatie en opening vinden plaats op 13 december om 15.00 uur, inloop vanaf 14.30 uur.
Confronterend en persoonlijk
Wat Bloedbanden zo uitzonderlijk maakt, is dat de geportretteerden geen anonieme vertegenwoordigers zijn van ‘daders’ en ‘slachtoffers’. In elk dubbelportret staat een dader naast iemand die hij of zij persoonlijk iets heeft aangedaan, soms zelfs de moord op een ouder, een broer of een kind. Het zijn dorpsgenoten die onherstelbaar leed hebben veroorzaakt en toch opnieuw leren samenleven. De verhalen laten zien hoe pijnlijk die ontmoetingen kunnen zijn, maar ook hoe mensen elkaar opnieuw kunnen zien. Zoals Elie, die als kind zijn hele gezin verloor:
“De kracht die ik eerst gebruikte om te haten, gebruik ik nu om te vergeven.
Als ik niet vergeef, leef ik zelf nooit in vrede.”
Ik heel jou, jij heelt mij
Al deze ontmoetingen zijn mogelijk gemaakt door een methode die in Rwanda bekendstaat als Mvure Nkuvure: ik heel jou, jij heelt mij. Deze vorm van community-based sociotherapy werd door de Nederlandse sociotherapeut Cora Dekker geïntroduceerd. In groepssessies leerden daders en overlevenden elkaar opnieuw zien als mensen. Door hun pijn te delen ontstond langzaam ruimte om opnieuw een gemeenschap te vormen. De afgelopen twintig jaar namen zeker 115.000 Rwandezen deel aan deze sessies. De aanpak vindt inmiddels ook toepassing in Burundi, Liberia, Congo-Kinshasa, Oeganda, Ethiopië en Zuid-Soedan.
Een boodschap voor nu
In veel delen van de wereld slaan oorlog en geweld opnieuw diepe wonden. ‘Bloedbanden’ laat zien dat verzoening mogelijk is, zelfs wanneer het verleden ondraaglijk lijkt. Het project biedt geen eenvoudige antwoorden, maar wel een zeldzaam perspectief op hoe de cyclus van wraak doorbroken kan worden.
Bloedbanden: Verzoening na de genocide in Rwanda
Publicatie: 13 december 2025
Tentoonstelling:Museum Hilversum
Kerkbrink 6, Hilversum
13 december 2025 – 10 mei 2026
Lees ook: Nieuw boek van Eddy van Wessel: Ukraine
