Crypto, blockchain, non-fungible tokens (NFT’s); inmiddels termen die bij de meesten van ons wel een belletje doen rinkelen. Ook voor fotografen is het belangrijk om te weten wat NFT’s zijn en wat er mee mogelijk is, want de technologie leent zich bij uitstek voor fotografie. Voor dit artikel dook ik in de complexe wereld van de blockchain. Ik sprak, onder anderen, met fotografen Muhcine Ennou en Wanda Tuerlinckx, advocaat en blockchain-specialist Wouter Dammers en met fotograaf Alexander Sporre, die een NFT-platform voor fotografen begon.
Als het over crypto gaat, haken velen al af bij termen als mining en digital wallet, terwijl anderen er inmiddels een nieuwe auto mee hebben gekocht. En de een roept enthousiast dat het de toekomst is, de ander ziet het wantrouwig aan. Twee maanden geleden was ik zelf volledig, zoals ik het noem, cryptobeet en het duizelt me nog steeds. En met dit artikel kan ik je slechts op weg helpen. Want je moet toch érgens beginnen, nietwaar? Liefst aan de hand van veel gestelde vragen.
Wat is een NFT?
Via de blockchain technologie kan iedereen zonder tussenkomst van banken toch (digitale) geldbedragen met elkaar uitwisselen. De blockchain is een soort ‘ketting’ van data, die bij elke volgende transactie aan de vorige schakel wordt vastgezet. Op zo’n blockchain kun je ook andere kleine computerprogrammaatjes zetten, in de vorm van een virtueel object. Dat ‘virtueel object’ is op de blockchain verbonden aan een enorme hoeveelheid data – in code – die in feite niet te dupliceren is. Die code is een nietvervangbaar (non-fungible) token (NFT), een digitaal eigendomscertificaat. Er kan van alles aan dat token zijn verbonden: een afbeelding, maar ook muziek, tekst, film, een digitaal kunstwerk, een hologram. Op het smart contract waar de NFT gebruik van kan maken, kunnen ook andere afspraken staan, zoals bijvoorbeeld hoeveel NFT’s er van die ene foto bestaan. Met het ‘signeren’ van dat smart contract creëer je een speciale code, die staat opgeslagen in een speciaal grootboek.
Hoe maak je van jouw foto een NFT?
Om je werk om te zetten in een NFT, moet je eerst een crypto wallet aanmaken via bijvoorbeeld Metamask. Je kunt je wallet zelf inrichten, met een eigen naam, profielfoto en andere gegevens. Vervolgens moet je de wallet koppelen aan een handelsplatform, zoals bijvoorbeeld Open Sea, een digitale marktplaats. Dan kies je de blockchain waar je je NFT op wilt plaatsen. Meestal wordt gebruikgemaakt van de Ethereum blockchain. Voor het gebruik van een blockchain betaal je een gasfee (een soort transactiekosten). Je betaalt met cryptomunten die je eerder al had gekocht en opgeslagen in je eigen wallet. Voor het plaatsen op de blockchain betaal je transactiekosten (gasfees). Nu kun je je NFT maken, ‘minten’. Dit minten is het proces waarbij een digitaal kunstwerk wordt omgezet naar een digitaal bezit op een blockchain. Je uploadt een foto en deze kun je een naam en een omschrijving meegeven. Aan het bestand kan daarna niets meer gewijzigd worden. Tijdens het minten krijgt je NFT een unieke code mee. Vervolgens kun je je NFT te koop aanbieden.
Wat maakt NFT’s zo geschikt voor fotografen?
Die digitale handtekening die verbonden is aan die foto, die is uniek. Het beeld kan gekopieerd worden, maar er bestaat een unieke digitale versie van. Je kunt wel meer NFT’s maken van hetzelfde beeld, ‘edities’, maar hoe zeldzamer de NFT, hoe meer waarde die heeft. Alexander Sporre legt uit: “De fotografie heeft al vanaf zijn bestaan geworsteld met het feit dat het te kopiëren is. Dat was een van de redenen waarom het zo lang duurde, tot in de jaren zeventig, voor de fotografie algemeen als kunstvorm was geaccepteerd. En het bleef een probleem dat een print nooit echt uniek was. Daar bieden NFT’s een oplossing voor. Je kunt elke editie een heel unieke code geven en daarmee creëer je als het ware schaarste. Dat is dus goed voor de fotografie.” Muhcine Ennou: “Het is een nieuw systeem van erkenning voor de fotograaf. Je bepaalt ook in veel hogere mate wie jouw werk koopt. En als ze je werk doorverkopen, dan ontvang jij weer een percentage van dat bedrag in je wallet. Jouw werk heeft op de blockchain dus veel meer waarde en jij hebt als maker op die markt dan ook meer status.”
Maar is de koper van die NFT dan eigenaar van die foto?
Wouter Dammers: “Er is een misverstand over wat een NFT is. Veel mensen denken dat ze, wanneer ze een NFT van een afbeelding kopen, ze daarmee dan het eigendomsrecht kopen. Dat is niet het geval. Je koopt een registratie op de blockchain. En die kan verwijzen naar een afbeelding, maar een NFT is niet meer dan een verwijzing naar een smart contract. Je koopt in feite enkel het eigendom van de digitale registratie van dat object, net als wanneer je een cd koopt. Dan mag je die cd wel doorverkopen, maar je hebt niet de rechten over de muziek zelf. Maar stel dat je met die cd ook de rechten over de muziek koopt. Zoiets kan met een NFT. Want een NFT verwijst naar een smart contract, en daar kan de overdracht van het auteursrecht of eigendomsrecht op geregeld worden – als de maker, of de oorspronkelijke eigenaar, dat wil. En er kunnen in het geval van NFT’s verschillende rechten gelden. Wanneer een Nederlandse partij bij een Nederlander een NFT koopt, dan geldt op die NFT bijvoorbeeld het Nederlandse recht. Wanneer een Nederlandse partij een NFT koopt in een ander land, dan geldt het internationale privaatrecht. Het is dus niet zo eenduidig hoe het werkt met auteursrechten.”
Er zijn veel verhalen over diefstal en fraude. Wat kun je ertegen doen?
In The Guardian vertelde de digitale kunstenaar Lois van Baarle hoe haar werk door anderen is gemint en verkocht als NFT’s, terwijl zij zelf niet op de blockchain zit. Dit schijnt vaak te gebeuren. “Zodra jij zelf op de blockchain zit, kan het werk nooit door een ander worden toegeëigend”, aldus Ennou. Maar wat als je nog niet op de blockchain kan, of wil? In een blog legt Wouter uit dat de maker volgens het Nederlandse auteursrecht geldt als auteursrechthebbende. En die bepaalt als enige “wie, onder welke voorwaarden, het werk mag kopiëren (verveelvoudigen) en publiceren (openbaarmaken).” Dus wanneer die NFT het daadwerkelijke bestand is (en niet enkel een link ernaartoe), dan is er volgens het Nederlandse recht in zo’n geval sprake van inbreuk op het auteursrecht. Maar hoe vind je een dief op de blockchain? Dammers: Iedereen op de blockchain heeft een wallet en je wallet-adres is uniek, je pseudoniem. Maar daaraan zijn wel je NAWgegevens verbonden. Dus zo anoniem is het niet. Soms is het wel erg lastig op de blockchain de eigenaar van een wallet te achterhalen, dat kan een heel dure grap worden. In de VS is nu door een rechter gezegd dat je een dagvaarding naar een wallet mag sturen.”
Is de blockchain echt het Wilde Westen?
Dammers: “Er is veel oplichting, rug pulls wordt dat genoemd. Dan vertellen ze je: ‘Ja, dit is een fantastisch project, doe mee, leg je geld hier in, dat gaat je rijk maken!’. En dan zodra het geld is opgehaald, is het project ineens weg.” Ook in zijn blog waarschuwt Dammers voor de grote vatbaarheid van het systeem “voor hackers, corruptie, oplichterij, bugs, en menselijke fouten.” Ook kan het NFT-platform, of de server waar het bestand opgeslagen staat waar de NFT naar verwijst, platliggen. Digitaal kunstenaar Harm van den Dorpel wijst in VPRO’s Tegenlicht op de nadelen van de afwezigheid van een centraal instituut: “Als je je sleutel kwijt bent van je wallet, dan ben je je geld gewoon kwijt. Er is nooit een bank die je kunt bellen om het even te fixen.” Om de ‘cowboypraktijken’ op de blockchain tegen te gaan, wordt er hard gewerkt aan strengere regelgeving rondom crypto en NFT’s, die daardoor ook meer waarde en legitimiteit zullen krijgen. “Naar verwachting worden in 2024 de eerste wetten rondom NFT’s van kracht”, aldus Dammers.
Wat zijn de zorgen van de crypto-sceptici?
Net als bij elke nieuwe technologie is er kritiek op het cryptosysteem en NFT’s. De YouTubevideo Line Goes Up, The Problem With NFT’s van Dan Olsen deed veel stof opwaaien. Ook het Financieel Dagblad schrijft dat het cryptosysteem, waar NFT’s op zijn gebouwd, op een piramidespel lijkt. Naast de enorme potentie en revolutionaire mogelijkheden van de technologie, zien ook andere deskundigen de problemen en risico’s die de handel in NFT’s met zich meebrengt. Zij waarschuwen instappers voor de valse beloftes van ‘heel snel heel rijk worden’: een NFT kan inderdaad honderdduizenden euro’s opbrengen, maar ook niks: “De waarde van een NFT wordt bepaald door wat iemand anders ervoor over heeft.” Daarnaast is er zorg over het enorme energieverbruik van de cryptotransacties. The Guardian schreef dat NFT’s een “disaster for our planet” zijn, dus ik ben gaan onderzoeken hoe dit zit. Helaas is hier geen duidelijke actuele informatie over te vinden, maar volgens meerdere bronnen wordt er voor cryptotransacties steeds meer gebruikgemaakt van duurzame energie en wordt er hard gewerkt aan minder belastende technologie. Wouter: “Ethereum, die gebruikmaakte van het zogenaamde proof-of-work, is overgegaan naar proof-of-stake. Daarmee verbruiken ze nu 99,8% minder energie.”
In de praktijk: Unveil
Het net gelanceerde NFT-platform Unveil richt zich specifiek op de fotografie en daarom ging ik in gesprek met mede-oprichter Alexander Sporre.
Hoe ben je op het idee van dit platform gekomen?
Sporre: “Ik ben zelf fotograaf en het bleek voor mij – en de meeste andere fotografen – erg lastig om werk te verkopen via galeries en er vervolgens genoeg aan te verdienen om ervan te kunnen leven. De blockchain biedt hierin nieuwe mogelijkheden voor de kunstenaar en daar wilde ik iets mee. We werken vanuit een holistisch principe en willen vooral meer verkoopmogelijkheden bieden aan de kunstfotograaf. En daarbij gaat het om de samenwerking van de fotograaf met galeries, curatoren en verzamelaars, waarbij wij de spin in het web zijn. Met Unveil zetten we de blockchaintechnologie dus in ten dienste van de kunstenaar. Daarbij is het verhaal van de fotograaf leidend – storytelling en het werk zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden – en de technologie slechts ter ondersteuning daarvan.”
Wat onderscheidt Unveil van andere NFT-platforms?
Sporre: “Wanneer je bij Unveil een NFT koopt van een fotograaf, koop je een eenmalig printrecht van het beeld dat bij die NFT hoort. Dat is de kern: aan deze NFT is een fysiek product verbonden. Zodra je als koper van dat printrecht gebruik hebt gemaakt, vervalt het, maar je kunt de NFT gewoon doorverkopen, dus met of zonder dat printrecht. Wat er na het printen overblijft, is het gebruiksrecht van het digitale bestand (zoals het luisteren van muziek op een cd). De fotograaf bepaalt ook mee wat er verder precies in elk smart contract komt te staan, zoals het percentage dat hij of zij ontvangt bij elke doorverkoop. En we doen aan ‘editiemanagement’, ofwel: hoeveel keer wil je dezelfde afbeelding minten? Al die zaken bepalen de waarde van je NFT, en wij adviseren daar dan ook in. We werken met vaste prijsstellingen en doen niet aan open biedingen. De prijs stijgt na verkoop van een foto binnen de editie. De fotograaf bepaalt vooraf hoe hoog deze stijging is.”
Kan elke fotograaf zijn werk minten op Unveil?
“Mensen kunnen zich aanmelden en worden dan geselecteerd door curatoren. Zo’n selectieprocedure maakt ook dat jouw waarde stijgt. Dat is waarom je als fotograaf op een platform als OpenSea of Foundation je jezelf devalueert: iedereen kan daar alles op zetten. In de toekomst wordt de selectieprocedure grotendeels overgenomen door de community, bestaande uit fotografen, galeries en verzamelaars. We werken dus toe naar een DAO: een decentralized autonomous organization.” Een van de eerste fotografen die bij Unveil aan boord stapte, is Wanda Tuerlinckx, die sinds 2016 portretten van robots maakt. Haar sprak ik over haar visie op deze ontwikkeling.”
Wat was voor jou de reden om mee te doen met Unveil?
Tuerlinckx: “Ten eerste omdat ik geloof dat zij serieus zijn en een goede bijdrage willen leveren aan de fotografie. Een ander voordeel is, dat je als maker de weg van je werk kunt volgen. NFT’s zijn begonnen met digitale kunst; mensen die dat mooi vinden, zien het vanaf hun beeldscherm. Maar fotografie is anders, dat heeft iets fysieks nodig om het volledig te kunnen appreciëren. Dat vind ik dus goed aan Unveil, dat het is gerelateerd aan een print. Enkel een NFT is wel erg gelimiteerd; het idee dat iemand anders jouw werk aan de muur heeft hangen, is absoluut een meerwaarde. Met NFT’s is het heel belangrijk dat het proces heel toegankelijk is, dat het begrijpelijk wordt gemaakt, het is zo’n ingewikkelde materie. En dat doet Unveil ook heel goed; ze communiceren helder over hoe het werkt en waar je over na moet denken. Een NFT verkoop je niet per se, maar als je ze op een platform hebt staan, waar mensen ze kunnen zien, ben je al meer zichtbaar. Op de meeste platforms beland je als kunstenaar in een soep, mensen moeten je wel erg goed weten te vinden om jouw werk überhaupt te zien.”
Hoe ziet de toekomst met NFT’s er volgens jullie uit?
Tuerlinckx: “Ik weet niet hoe de markt gaat reageren, het is een experiment. Maar het is erg leuk om er vanaf het begin bij te zijn: gaat het werken? Welk publiek komt erop af? De galeriewereld bestaat uit een redelijk gesloten scene. Voor de jongere generatie is het makkelijker om online met verzamelen bezig te gaan, dat is meer hun wereld en voor hen is de drempel dus minder groot. Dat maakt het ook democratischer, want je biedt de mogelijkheid aan een hele generatie om in te stappen.” En nou: “Op dit moment is het onduidelijk welke kant het opgaat. Zet nooit meer in dan je je kunt veroorloven om te verliezen. Maar NFT’s zijn een investering in de toekomst, hoe onzeker die ook is. Wanneer je er nu instapt, en het systeem blijkt succesvol, dan zul je deel zijn van die toekomst.” Dammers: “De technologie is interessant, erg breed bruikbaar en veelbelovend, veel breder dan enkel kunst. Het is echt revolutionair. Maar het verdienmodel dat er nu op zit, dat is de verkeerde prikkel en trekt veel goudzoekers aan. Maar er zijn ook mensen op een heel goede manier bezig met de blockchain, bijvoorbeeld met projecten om de uitstoot van CO2 te verminderen.” Sporre: “Nu de hype eraf is, blijven de concepten met inhoud en functie over. Binnen de komende jaren zullen NFT’s steeds meer een onderdeel worden van onze maatschappij – tot het niveau dat je het niet eens meer door hebt dat je NFT’s gebruikt. Daarnaast verwacht ik dat we naar een wereld toegaan waarin digitaal bezit waarschijnlijk belangrijker gaat worden.”
Lawfox.nl, Muhcine.com, Wandatuerlinckx.com
Dit artikel is eerder verschenen in Focus 11 – 2022
Voor meer achtergrondverhalen lees ook: Eric Levert
