In een kleine zolderstudio in Amsterdam werkt Eric Levert, 69 jaar, al decennialang in stilte aan iets wat je gerust een vorm van toewijding kunt noemen. De ruimte is overzichtelijk, maar vol leven. Aan de muren hangen allerlei soorten memorabilia, op de vloer liggen inktvegen die verhalen vertellen, en overal staan inktpotjes, rollers en paletmessen. Achterin staat een statige drukpers met een houten spaakwiel die bijna de helft van de kamer in beslag neemt. Al bijna veertig jaar maakt hij etsen. De afgelopen negen jaar richt hij zich op het drukken van foto-etsen: een ambacht waarbij fotografie, chemie en precisie samenkomen tot een drukvorm die even technisch als poëtisch is.
De studio van Eric Levert voelt niet modern, maar alsof hij zich heeft losgemaakt van de tijd. Een plek waar werk en ambacht elkaar nog serieus nemen. Eric Levert is van oorsprong beeldend kunstenaar, opgeleid aan de Rietveld Academie, maar zijn werk bestaat inmiddels vooral uit het werken voor anderen. Hij laat hún ideeën tot leven komen, zorgvuldig, trefzeker, zonder haast.
Wat is een Toyobo druk?
Een veel gemaakte fout is de gedachte dat Toyobo een druktechniek is uit Japan. Het is namelijk puur en alleen een merknaam. “Ik ben nu al heel lang bezig met een goede naam bedenken voor deze drukvorm. Toyobo is namelijk een beetje verwarrend aangezien het gewoon een merk is. Maar alle andere namen die ik bedenk klinken voor geen meter.” Vertelt Eric lachend.
Toyobo-druk is een vorm van fotopolymeer etsen, ook wel bekend als polymeerdruk. Deze techniek maakt gebruik van lichtgevoelige platen die door middel van UVlicht en water ontwikkeld worden. De platen kunnen zeer gedetailleerde beelden vasthouden, waardoor het een steeds meer geliefde manier van drukken is voor beeldende kunstenaars, fotografen en creatieve makers. Zeker omdat elke prent met de hand gedrukt wordt, wat een extra tactiele dimensie geeft.
De techniek heeft Eric Levert vernoemd naar het Japanse bedrijf Toyobo Co., Ltd., een industrieel chemiebedrijf dat zijn oorsprong vindt in de 19e eeuw. Toyobo werd in 1882 opgericht in Osaka als katoenweverij, maar ontwikkelde zich door de jaren heen tot een innovatief technologiebedrijf. Tegenwoordig richt het zich onder meer op functionele polymeren, biowetenschappen en milieutechnologieën én op fotopolymeerplaten.
Oorspronkelijk werden deze platen, onder de naam Printight, ontwikkeld voor industriële flexografische toepassingen, bijvoorbeeld in de verpakkingsindustrie. Toch zagen kunstenaars al snel de creatieve mogelijkheden van het materiaal. De platen bleken namelijk ook uiterst geschikt voor elk digitaal grafisch werk van hoge artistieke kwaliteit. Zo vond een industrieel product zijn weg naar de wereld van de kunst.
De kunstenaar
Toen Eric Levert 20 jaar was begon hij zijn carrière in de kunstwereld. Hij wilde kunstenaar worden. Na zijn afstuderen aan de Rietveld Academie in ‘vrije grafiek’, sluit hij zich aan bij een collectief van gelijkgestemden; Het ‘Grafisch Collectief Thoets’ te Amsterdam. Hier kon Levert deelnemen aan een workshop etsen van een gerenommeerd atelier genaamd ‘Lacouriere et Frelaut’. Opgericht in 1929 begon dit atelier een jaar later al met prints maken voor legendarische kunstenaars als Pablo Picasso en Henri Matisse. Eric wordt verliefd op het leven van de drukker en legt hier de basis voor zijn indrukwekkende carrière.
In 1987 komt Eric Levert te werken bij de Printshop van Piet Clement, een bekende Nederlandse handdrukker die prenten maakte voor talloze bekende kunstenaars en zelfs bezoek heeft gekregen van toenmalig koningin Beatrix. Hier doet de jonge etser veel ervaring op. Door het samenwerken met talloze kunstenaars verandert Eric al snel in een doorgewinterde drukker. Als Piet de deuren van de Printshop voorgoed sluit besluit Eric in zijn eentje door te gaan. Veel van de kunstenaars waarmee hij al had samengewerkt blijven bij Eric. Een nieuw hoofdstuk in de carrière van de jonge Etser begint vorm te krijgen.
“Ik volgde ooit een workshop over Toyobo printen. Ik dacht dat het een diepdrukcursus was, maar het bleek een hoogdrukcursus, wat een grote teleurstelling voor mij was. Toen ben ik het zelf een beetje gaan onderzoeken. Ik heb zelfs een keer een ‘masterclass’ gevolgd waarbij ik echt dacht “nu gaat het gebeuren” en toen ik binnenkwam had de leraar een keukenkastje van IKEA omgebouwd tot lichtkast. Toen ik bij een handeling vroeg “waarom doe je dat zo?” reageerde hij met “Dat doe ik altijd zo”. Zover voor een ‘masterclass.” Dat er zó weinig echte expertise is rond Toyobo-druk frustreerde hem. Het werd precies de reden waarom hij besloot het dan maar zelf écht te leren niet half, niet rommelig, maar op zijn eigen nauwkeurige manier. Zo groeide Eric Levert van deelnemer naar autoriteit.
Tegenwoordig maakt Eric Levert talloze Toyobo etsen voor een groot aantal kunstenaars, waaronder Anaïs Lopez, Boris Tellegen, Paul Cupido, Ellen Korth, Hans Bol, Rogier Houwen en Rob Voerman. Recentelijk heeft Levert voor een 3e keer samengewerkt met Erik Hijweege aan zijn nieuwste project over Groenland. “Eric is echt een vakman.” Vertelt Hijweege. “Ik had ooit zelf een cursus gevolgd om fotogravures te maken, dus ik dacht: dat kan ik ook wel. Maar toen Eric ermee aan de slag ging, zag ik meteen het verschil. Wat hij maakte was van een totaal ander niveau. Dat komt door zijn beheersing van allerlei technieken en zijn ongelooflijke precisie. Hij stopt pas als het echt perfect is.”
Bij dit laatste project heeft Levert 3 prints gemaakt van Groenlandse landschappen in het Pruisisch blauw. Het eindproduct is een ongelofelijk mooi en gebalanceerd stukje papier.
Het proces
Het maken van een Toyobo-prent is een zorgvuldig en ambachtelijk proces, waarin techniek en gevoel samenkomen. De voorbereiding begint al de avond vóór het drukken: het etspapier wordt bevochtigd en vervolgens luchtdicht opgeborgen in plastic, zodat het de juiste vochtigheid behoudt voor een optimale opname van de inkt. Voordat het drukken zelf kan beginnen, wordt de rand van de fotopolymeerplaat zorgvuldig gevijld. Dat voorkomt niet alleen beschadigingen aan het drukvilt, maar beschermt ook de handen van de drukker tegen scherpe randen. Vervolgens wordt de inkt drukklaar gemaakt, het drukvilt in de pers gedraaid en de aanleg — die bepaalt waar de plaat en het papier komen te liggen — op de pers geplaatst.
Als Eric Levert begint moeten wij ruimte maken. Je ziet en voelt de ervaring in zijn handelingen. Van het inkt inrollen tot het afslaan, achter elke beweging zit een reden. Alsof hij een ritueel uitvoert dat al duizenden keren herhaald is.
Het daadwerkelijke ininkten van de plaat vereist aandacht en precisie. Eric Levert bedekt de plaat volledig met inkt, zodat alle lijnen en details goed gevuld zijn. Daarna begint het proces van het afnemen van de inkt. Met een stuk tarlatan, een grof textiel, wordt het grootste deel van de overtollige inkt weggewreven. Hij slaat en veegt de overtollige inkt als het ware weg. Vervolgens wordt met zacht papier verder schoongemaakt, totdat alleen de inkt in de verdiept liggende delen van de plaat achterblijft. De allerlaatste restjes worden met de muis van de hand subtiel weggeveegd, zodat het beeld haar scherpte en contrast behoudt.
Dan komt de eindsprint. De plaat wordt zorgvuldig op de pers gelegd. Het vochtige etspapier, dat vrij is van druppels, wordt met de drukzijde naar beneden op de plaat geplaatst. Nogmaals moeten wij plaats maken zodat hij in alle vrijheid en ruimte aan de etspers kan draaien. Tot slot wordt het drukvilt eroverheen gelegd en wordt alles rustig door de pers gehaald. Wat volgt is het meest magische moment: het optillen van het papier en het onthullen van het afdrukbeeld — uniek, tastbaar en het resultaat van een eeuwenoud ambacht in een moderne vorm.
Eric Levert ís die studio — elk laatje kent hij, elke vlek heeft een reden. Je voelt meteen dat je hier niet zomaar in een werkruimte staat, maar in een wereld die gebouwd is rondom één ambacht. En één man die het al veertig jaar met zorg bewaakt.
Eric Levert
lees ook meer over print: Ballon Rouge
