Eefje Blankevoort (1978) is directeur van journalistiek productiebureau Prospektor. Ze schrijft artikelen en boeken, maakt interactieve projecten, tentoonstellingen en documentairefilms. Daarnaast begeleidt ze andere makers met hun projecten. Recente voorbeelden zijn: De Schildpad en de Monnik, Kweekje, mi kwekipikin, Kitten of Vluchteling, Je moest eens weten, Bloedband en De Jurk en het Scheepswrak. “Door samen te werken wordt een project alleen maar beter”, is haar overtuiging.
Het begon allemaal zo’n 21 jaar geleden. Eefje Blankevoort, Arnold van Bruggen en Tomas Kaan studeerden geschiedenis in Amsterdam. Ze waren geïnteresseerd in de wereld om hen heen en wilden niets liever dan als journalisten die wereld in trekken. Vol bravoure pitchten ze hun idee voor een documentaire over Kosovo, vijf jaar na de humanitaire interventie, bij de omroep Ikon. Hoewel ze weinig ervaring hadden, mochten ze de film gaan maken voor het programma Factor. Eefje: “We hadden daarvoor een rechtspersoon nodig en daarom hebben we samen Prospektor opgericht. We gingen reizen, schrijven en ook al snel samenwerken met fotografen; een logische combinatie. Arnold ging samenwerken met fotograaf Rob Hornstra aan The Sochi Project. In dezelfde periode ontmoette ik in Iran fotograaf Anoek Steketee. Ik ben toen gaan meewerken aan haar project Frontstage. Daarna zijn we meer gaan samenwerken en hebben we Dream City gemaakt, over pretparken wereldwijd en Love Radio, over het proces van verzoening na de genocide in Rwanda. We maakten zowel artikelen, als boeken en tentoonstellingen. Tegelijkertijd ben ik ook steeds meer als regisseur documentaires gaan maken. Sinds een jaar of zeven is daar ook de rol van creatief producent bijgekomen, wat ik ook heel leuk vind om te doen.”
Sparren
Een van de eerste makers die bij haar aanklopte was Anaïs López, met een bijzonder verhaal over de Mynah, een Javaanse zangvogel. Ze had jarenlang research gedaan en veel materiaal verzameld, maar wist niet goed in welke vorm ze het moest gieten. Of Eefje wilde meedenken? “Dit is uiteindelijk het project De Migrant geworden (zie Focus 10-2018, red.), waarbij ik als producent heel nauw betrokken was bij het creatief proces. We hebben een webdocumentaire-serie gemaakt, een film, een performance en een boek. Mede door het winnen van de Storytellingprijs bij de Zilveren Camera hebben we ook een reizende tentoonstelling gemaakt. Ik houd van het begeleiden van crossover talent. Zoals audiomaker Laura Stek die nu ook films met ons maakt, of Çiğdem Yüksel die zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld van fotograaf tot allround storyteller. De kern van wat ik doe als creatief producent is mensen helpen om hun verhaal zo goed mogelijk te vertellen en ook om nieuwe vormen te durven ontwikkelen. Vanuit de vragen: dit wil je maken; waarom en voor wie? Met welk doel? Hoe kunnen we dit het beste vertellen? Voor welk publiek en hoe bereik je dat? Tijdens zo’n langdurig project kan er nog van alles bijkomen. Soms werp ik iets op en denkt de maker: nou, nee, of: wat een goed idee. Door te sparren kun je ideeën toetsen en aanscherpen en nieuwe afslagen nemen. Dat is het leuke van in een team werken, iets wat in de filmwereld veel vanzelfsprekender is dan in de fotografiewereld. Tijdens het creatieve proces zijn er altijd momenten waarop je flink aan het stoeien bent. Wanneer je een project begint mag je hardop dromen, maar het moet uiteindelijk ook wel haalbaar zijn, zowel financieel als productioneel. Ikzelf en de meeste makers met wie ik werk, willen altijd meer dan er mogelijk is. Soms is het lastig om een goede balans in nauwe samenwerking en professionele afstand te vinden. Je gaat langdurige, intensieve samenwerkingen met elkaar aan en daaruit ontstaan ook persoonlijk hechte relaties, zoals met kunstenaar Tina Farifteh. We inspireren elkaar, zijn allebei enorm gedreven, activistisch en gaan tot het gaatje bij alles wat we doen. We zijn twee persoonlijkheden die aan elkaar gewaagd zijn, dat zorgt voor vuurwerk. Soms knalt dat, maar het resultaat is te gek.”
Financiering
Als we een project opstarten en financiering zoeken, schrijven we samen met de maker de aanvraag. De maker neemt daarin inhoudelijk de leiding, maar ik lees mee en ik stel kritische vragen. We dienen het dan vaak vanuit Prospektor in. Wij maken ook samen de begrotingen. Het is aan de producent om de productie zakelijk en financieel in goede banen te leiden, maar daarbij is het van groot belang dat de maker ook goed weet wat de afspraken zijn, en wat de financiële mogelijkheden en beperkingen zijn.” Een andere belangrijke rol als producent is het opkomen voor de zakelijke belangen van de maker. “De kloof tussen de maker, de kwetsbare zzp’er, die vaak in een precaire financiële situatie zit en de mensen in dienst van grote instellingen is heel groot. Er is een enorme machtsongelijkheid. Ik heb het nu een paar keer meegemaakt, zowel in de mediawereld als bij musea, dat er heel gemakkelijk wordt gezegd: ‘we doen het toch maar niet’, of ze stellen onrealistische eisen aan de makers, zetten een onrealistische vergoeding tegenover werkzaamheden, zijn niet transparant over begrotingen, of voldoen niet aan afspraken. Als je daar als maker in je eentje tegenover staat denk je al snel: ik ga er maar in mee, anders hoef ik een volgende keer niet meer aan te kloppen. Dat is gewoon echt niet oké. Ik heb geleerd dat na de verkennende gesprekken stap één is om de afspraken over fondsenwerving, budgettering en planning zwart op wit te stellen. Dat vinden instellingen soms best lastig, want ze zijn niet altijd gewend om te werken met een producent van buitenaf.”
Nieuwe blik
Bij Prospektor zijn maatschappelijk relevante onderwerpen de rode draad in alle projecten: migratie, mensen op de vlucht en asiel, vrouwengeschiedenis, beeldvorming, inclusie, diversiteit, conflict en postconflict, zijn de thema’s waar Eefje zelf veel mee werkt en waar ze anderen ook graag in begeleidt. “Daarbij heb ik een voorkeur voor nieuwe perspectieven; van mensen met diverse achtergronden die we nog veel te weinig gehoord hebben. Ik vind het mooi hoe beeldmakers als Çiğdem Yüksel, Tina Farifteh of Anaïs López een nieuwe blik meebrengen en daarmee werelden ontsluiten die ik niet ken en ook niet op die manier zou kunnen ontsluiten. Ik ben mij de afgelopen jaren veel bewuster geworden van hoe anders hun ervaringen in onze witte media-, kunst- en cultuurwereld zijn dan de mijne. Wat hun toegevoegde waarde is om anders naar de wereld te kijken en de wereld te helpen iets te veranderen. Daarbij kom ik heel vaak mezelf tegen, en ontdek ik blinde vlekken waarvan ik niet wist dat ik ze had.”
Transmediaal
Hoewel de basis van de projecten altijd journalistiek is, kan de vorm waarin ze gestalte krijgen vrij zijn. Zo kan het ene project meer richting kunst gaan dan het andere, en zelfs binnen een project kan zowel journalistiek als autonome kunst voorkomen. “De Migrant van Anaïs noemen we een waar gebeurde fabel, maar het is niet zomaar bedacht, er zit heel gedegen research achter. Het bevindt zich op het snijvlak van journalistiek, documentair en kunst. Je moest eens weten, van Çiğdem Yüksel, is een mooi recent voorbeeld van een transmediaal project, waar we heel lang aan hebben samengewerkt. Çiğdem en ik hebben eerder samengewerkt aan het project A New Beginning, over jongvolwassenen die zonder ouders naar Nederland gevlucht waren.”
Ze vroeg hen: “hoe zou jij jouw verhaal willen verbeelden? Niet over, maar met de mensen over wie het gaat verhalen maken, dat vind ik een ijzersterk uitgangspunt. Daarna wilde Çiğdem iets doen met de manier waarop migrantenvrouwen of moslimvrouwen worden gerepresenteerd. Ze begon eerst foto’s te maken, maar ze merkte dat ze nog zoekende was naar wat ze wilde verbeelden en waarom; we kwamen er niet goed uit. Çiğdem besloot toen om eerst een groot onderzoek te doen naar de representatie van moslima’s in de beeldbank van de ANP. Daardoor begreep ze wat haar dwars zat en zijn we verder gaan brainstormen. We hebben samen met podcastmaker Maartje Duin de podcast Moslima gemaakt over de beeldvorming van moslima’s. Daarna hebben we journalistieke publieks- en participatieprogramma’s gemaakt samen met Dupho en Pictoright. Ondertussen ontstond bij Çiğdem het idee om interviews te doen met vrouwen uit Turkije van de generatie van haar oma en hen ook te portretteren. Çiğdem is ook getufte wandkleden gaan maken; van oudsher dragers van verhalen. We hebben een tentoonstelling in het Nederlands Fotomuseum gemaakt. Daarnaast hebben we ook de documentaire Droombeeld over Çiğdem zelf gemaakt onder regie van Rosa Ruth Boesten, die prachtig de essentie van Çiğdems motivatie, strijd en werkwijze vangt. Zo bouw je gedurende een aantal jaar aan zo’n project, waarbij je continu bevraagt waarom deze vorm en waarom die insteek? Wie bereiken we met welk deel van het project en wat willen we dat het losmaakt? Uiteindelijk is er ook een boek gekomen, terwijl ik eigenlijk geen boeken meer wilde maken, want het kost heel veel geld en tijd, maar dit project vroeg er echt om: de geschiedenis van deze vrouwen moest niet eenmalig tentoongesteld worden, maar vastgelegd worden, voor onze generatie en die na ons.”
Gelaagdheid
Het is die gelaagdheid in een project waar Eefje zo van houdt. “De podcast van Çiğdem is heel journalistiek. Het boek en de tentoonstelling zijn deels journalistiek, maar ook heel persoonlijk. Haar kunstvideo-installatie en de getufte kleden zitten erg aan de kunstkant. In de tentoonstelling ging je zitten op zo’n getuft kleed, op basis van de patronen en kleuren uit de kleding van Çiğdems oma, en bekeek je in een intieme video-installatie de herinneringen die Çiğdem aan haar oma heeft. Dat is het meest persoonlijke deel van dit project, waarin zij zich blootgeeft. Bij de tentoonstelling hebben we ervoor gekozen om te beginnen met de verhalen van de vrouwen, daarna kreeg je de installatie en pas aan het eind ontsloten we Çiğdems onderzoek over de gevolgen van stereotype beeldvorming over moslima’s. We plaatsten zo de verhalen die de meeste mensen niet kennen centraal, en eindigden met het stereotype dat iedereen – bewust of onbewust – in zijn hoofd heeft. Door wat je daarvoor hebt gezien, besef je je hoe eenzijdig dat beeld eigenlijk is. Bijdragen aan perspectiefwisseling is voor mij de essentie van ons vak als verhalenvertellers. Als finissage van de tentoonstelling organiseerden we samen met onze curator Frederiek Biemans een symposium over hoe we ervoor kunnen zorgen dat we daadwerkelijk op een andere, inclusieve manier gaan kijken naar de verhalen die we vertellen en bewaren. Hoe ontsluiten we visueel erfgoed op een manier die meer recht doet aan wie we allemaal zijn en de gedeelde geschiedenis die we hebben? Hoe zorgen we ervoor dat representatie geen incidenteel uitstapje is, maar verankerd is in onze werk- en zienswijze? Çiğdem heeft al veel in gang gezet met haar onderzoek, maar er is nog zoveel te doen. Ook museale en erfgoedinstellingen en (foto) archieven zijn daar deels al mee bezig, maar als buitenstaander hopen wij een rol te spelen in het versnellen van dat proces. ‘Escalatie ’is niet voor niets ons lievelingswoord. Hier gaan we de komende jaren mee verder, want structurele verandering is een strijd van de lange adem.”
Televisieserie
Prospektor is deze zomer verhuisd naar een nieuw kantoor in de legendarische Desmet Studio’s. Na 21 jaar is het ook tijd om na te denken over de herstructurering van het productiehuis en de ambities voor de toekomst. Dat doen ze met het kernteam en de makers met wie ze nauw samenwerken. “Hoe zorgen we ervoor dat we in deze onzekere tijden financieel en zakelijk gezonder worden? Kunnen we ervoor zorgen dat onze projecten nog meer impact krijgen, andere mensen bereiken en bijdragen aan verandering? Hoe dragen we zorg voor de mentale gezondheid van onze makers die met complexe en vaak persoonlijke projecten bezig zijn? Het zijn grote vragen waar we samen een antwoord op proberen te vinden.”
Daarnaast lopen er verschillende grote producties.“Momenteel werk ik als regisseur aan twee grote series die allebei over migratie gaan. De ene gaat over Frontex, het Europees grensagentschap dat onze grenzen wil bewaken maar ook onze mensenrechten zegt te respecteren; de andere gaat over de internationale schakelklas in Almelo, waar nieuwkomers tussen 12 en 18 jaar terechtkomen. Ook zijn we bezig met het transmediaal project Tina in Sexbierum van Tina Farifteh. Vorig jaar is het eerste hoofdstuk van het project, de video- en lichtinstallatie Toen ik de zon en de maan tegelijk zag, gelanceerd bij BredaPhoto. Hierin zoekt Tina via het landschap een thuis. Daar gaat eigenlijk het hele project over: kunnen we een wereld maken waarin iedereen zich thuis voelt of sluit het thuis voelen van de een altijd het thuis voelen van de ander uit? Zij onderzoekt dat vanuit haar eigen gevoel van ontheemding. We zijn nu bezig met de productie en het draaien van de driedelige televisieserie Tina in Sexbierum voor de VPRO, die volgend voorjaar op tv komt. Hierin gaat Tina ook in gesprek met de mensen uit Sexbierum, een klein dorpje in Friesland met de vragen: hoe zijn we zo vervreemd van elkaar geworden en kunnen we elkaar weer vinden?”
Samenwerken
Hoe ziet Eefje de toekomst voor fotografen en wat raadt ze jonge makers aan? “Tina Farifteh noemt zichzelf geen fotograaf maar zegt dat ze een beeldmaker, onderzoeker en kunstenaar is die beeld bevraagt, dat vind ik mooi. We leven in een constante beeldenstorm, hoeveel beelden zien we niet per dag? De wereld is ook al voor een groot deel ontsloten, en het maken en distribueren van werk is democratischer geworden. Wat kun jij daar nog aan toevoegen? Die vraag is denk ik essentieel. In de landen waar we vroeger naartoe gingen zijn fantastische journalisten, fotografen en makers om daar verslag van te doen. Is het niet interessant om anders te gaan werken, bijvoorbeeld om meer met lokale makers samen te werken in plaats van zelf daarheen te reizen? De blik van de buitenstaander is nog altijd relevant, maar laten we juist ook meer ruimte maken voor de blik van de insider. Veel fotografen werken alleen. Toen je nog in je eentje de wereld in ging, en normaal betaald werd voor je werk kon dat, maar zo gaat het niet meer. Veel fotografen willen graag transmediaal werken omdat de verhalen die ze maken dat verdienen, maar het is vaak ook financiële noodzaak. Daarmee worden projecten wel ook complexer, op creatief gebied maar ook zakelijk-productioneel. Ik denk dat er daarom veel behoefte is aan meer producenten zoals wij, zeker in de fotografiewereld, want daar bestaan er maar weinig van, op Paradox van Bas Vroege na, mijn grote inspirator op het gebied van transmediaal werken. Ik doe het, maar het is niet eenvoudig, want je loopt veel financiële risico’s. Kadir van Lohuizen is natuurlijk een alleen opererende superpower, waar ik veel respect voor heb, maar hij is wel een uitzondering. Het is altijd essentieel om iemand te hebben die goede feedback geeft, waarmee je verder komt, of je nu met een producent werkt, of alleen. Ik denk dat elke maker dat nodig heeft. Als ik zelf als regisseur werk, heb ik ook mensen die mij coachen en feedback geven. Je kunt samen een collectief vormen, waarin je elkaars sparringpartner bent en je elkaar ondersteunt en misschien zelfs het financieel risico samen draagt. Zo is Prospektor ooit ook begonnen: drie makers die samenwerkten, en elkaar ondersteunden bij de projecten die ze afzonderlijk maakten. Je moet jezelf ontwikkelen als een maker met een eigen duidelijke visie, maar dat hoef je niet alleen te doen: het is belangrijk dat andere mensen je daarbij helpen. Je werk wordt er alleen maar beter van en het is ook leuker, anders zit je maar in je eentje. Daar zou ik erg voor willen pleiten.”
Het boek Je moest eens weten, verhalen van de eerste generatie vrouwen uit Turkije in Nederland van Çiğdem Yüksel is te koop in de boekhandel en online. De Schildpad en de Monnik van Anaïs López is t/m 7 december te zien in het Sieboldhuis, Leiden. Toen ik de zon en de maan tegelijk zag van Tina Farifteh is t/m 15 maart 2026 te zien in het Fries Museum, Leeuwarden.
Voor meer informatie, bezoek de website: Prospektor
Lees meer over de tentoonstelling De schildpad en de monnik.
