Veel fotografisch en videografisch beeldmateriaal is met een automatische belichting tot stand gekomen. Het is een manier die tot snelle en meestal goede resultaten leidt, met alle aandacht op het moment. Inmiddels is de techniek daarachter zó ver, dat ook volledig onwetenden herkenbare opnames krijgen zonder hinderlijk storende onvolkomenheden. Denk maar eens aan de ontelbare opnames die met smartphones werden gemaakt.
Maar wie heel kritisch kijkt en zich stoort aan niet geheel correcte kleuren (let wel: het visuele geheugen is onbetrouwbaar) of te donkere schaduw- partijen, heeft een keur aan oplossingen in de vorm van allerlei beeldbewerkingsprogramma’s ter beschikking. Een deel daarvan zit al in de camera, maar er zijn volop mogelijkheden om met behulp van betaalde en gratis tools tot betere of meer persoonlijke resultaten te komen. Een van de ‘advanced’ mogelijkheden in de camera is de panorama- opname; je beweegt de camera rustig van links naar rechts langs een horizontale lijn in de zoeker, terwijl je de ontspanknop ingedrukt houdt. Van meerdere opnames smeedt de camera één breed beeld, waarin kleuren en contrasten overeenkomen; naadloos samengevoegd. Zie het voorbeeld met het landschap hierbij. In de analoge tijd kon dit uitsluitend met een speciale motorisch aan- gestuurde camera, waarin een rolfilm werd getransporteerd met één vaste belichtingsinstelling. De roterende camera stond uiteraard op een degelijk statief en werd met een elektrische draadontspanner in werking gezet.
Panorama
Er zijn in het analoge verleden diverse typen panoramacamera’s geweest. Sommigen waren feitelijk groothoekcamera’s met een panoramische beeldverhouding, zoals de Hasselblad XPan en de Fuji GW690. Anderen werkten met lensrotatie, zoals de Widelux en enkele Horizon camera’s. De resultaten waren in die zin verschillend, dat eerstge- noemden vanuit een vast standpunt naar het onderwerp werd gericht en tweede ‘rond-kijkend’ een lange opname maakte. Daar- door kijk je in één opname van links naar rechts tegen details aan; alsof je je hoofd draait. Er ontstaat dan een ander perspec- tief. Dezelfde beweging maak je met het automatisch panorama-programma van je camera ook. Het resultaat is één beeld,
een jpeg, boven- en onderaan aangesneden. Bij het fotograferen van gebouwen zie je een kenmerkende bolle vertekening boven- en onderaan. Dat is een logisch perspectivisch gevolg en geen ‘fout’. Wie grote(re) resultaten wil mèt de mogelijkheid tot meer controle moet meerdere raw-opnames maken, die elkaar deels overlappen.
Vaste instellingen
Een ‘pano’ van meerdere overlappende opnames vereist, dat alle instellingen vaststaan : ISO, diafragma, sluitertijd en, niet te vergeten, de witbalans. Het scherpstellen doe je eenmalig, handmatig. De bij voorkeur verticale opnames worden royaal overlap- pend gemaakt. Het ontwikkelen gaat in een ‘batch’, alles identiek in Lightroom of Adobe Camera Raw. Vervolgens worden de opge- slagen tiff- of psd-bestanden in Photoshop met ‘Automatisch – Photomerge’ geopend en tot één panoramafoto ‘aaneengestikt’ (stitching). Je zult vaak zien dat met name in de uiterste hoeken de weergave incom- pleet is. Fouten als verspringing en dubbele overlapping kunnen voorkomen. Dit is een logisch gevolg van de zogenaamde parallax. Het beste resultaat verkrijg je als het objec- tief in het ‘nodale punt’ staat; het punt waar de lichtstralen in het objectief elkaar kruisen, staat dan loodrecht boven het draaipunt van het statief… Op het internet vind je hier van alles over. Ook 360° pano- ramafoto’s en bolvormige pano’s slagen hiermee. Zie: ‘parallax’, ‘nodale punt’/‘nodal point’, ‘leveling adapter’.
HDR
Wil je erg hoge contrasten in één opname overbruggen, dan zal daar vaak een belich- tingstrapje voor gemaakt moeten worden. Dit komt bij interieurfotografie regelmatig voor, doordat daglicht door de ramen meestal veel helderder is dan het binnen heersende licht. Invullend flitsen kàn, maar leidt soms tot nieuwe problemen, zoals een afwijkende, koele lichtkleur, onlogis- che schaduwrichtingen en reflecties in glanzende objecten. Hetzelfde geldt voor het gebruik van (led) duurlicht. Maak een belichtingstrap ISO en diafragma en ook de scherpstelling vast ingesteld. De camera stel je in op zeven opnames: van -3, -2,
-1, 0, +1, +2, +3. De camera zal nu zelf de bijpassende sluitertijden kiezen. Doe dit met een elektrische of draadontspanner om cameratrillingen te voorkomen. Het resultaat is een reeks opnames van erg donker naar erg licht. Ontwikkel deze raw- bestanden identiek en open ze in ‘Samen- voegen tot HDR Pro” in Photoshop, of een programma als ‘Merge to HDR Efex Pro’ van Nik-softeware. Je kunt op verschillende aspecten ingrijpen met handmatige correcties, of alles automatisch laten doen. Kijk ook in het cameramenu welke HDR- mogelijkheden daar te vinden zijn. Een gevaar van ‘een HDR maken’ is, dat de kleuren en contrasten soms zwaar overdreven worden. Een tijd geleden gold dat als ‘creatief’… De meeste opdrachtgevers, zoals archi- tecten,willenechtereenzorealistisch mogelijke weergave.
Een goed statief
Al deze soort opnames, maar ook product- opnames, editorial (branding) opnames en veel meer, maak je vanaf een stabiel en veelzijdig statief. Bij het opnemen gebruik je de zelfontspanner op bijvoorbeeld 2 seconden voorlooptijd of een elektrische draadontspanner of afstandsbediening via een app.Trillingen in opnames maken samenvoegen onmogelijk. Ook bewegingen in de achtergrond, afkomstig van de wind, bemoeilijken het stitchen en overlappen van beelden. Koop een statief met een zogenaamde leveler. Daarmee zet je snel het statief plateau, en daarmee de camera, waterpas. Controleer de bel in het waterpas op horizontale en verticale richting. In de camera tref je ook een waterpas-controle aan. Benut die erbij.
we zien twee van vier opnames in tegenlicht als -1 (niet getoond zijn 0 en +1) en +2 stops, met vaste instellingen, vanaf statief. de laatste volledig doortekende opname kwam tot stand in Photoshop met de automatische functie ‘Samenvoegen tot HDR Pro’. Daarmee zijn nog tal van aanpassingen te maken om het eindresultaat te verbeteren.
Lees ook onze eerdere artikelen over perfecte belichting: Perfecte Belichting #1 en Perfecte Belichting #2
