Eddy van Wessel: Humor en die 10.000 foto’s

0
© Eddy van Wessel

Vandaag kreeg ik een foto doorgestuurd vanuit Oekraïne; van een Oekraïens rijbewijs met daarop de Russische president Poetin, compleet met het kapsel en snorretje van Hitler, als een nare grap uit het verleden. De vergelijking is overigens snel gemaakt: ontelbare slachtoffers en een dictator die niets om een mensenleven geeft… Elk jaar op 4 en 5 mei staan wij stil bij hoe het fout heeft kunnen gaan.

Eddy van Wessel

In Oekraïne is humor een wapen en een subtiele manier om te laten zien dat de oorlog ook op een andere manier gevoerd kan worden. Zo zie ik raketinslagen waar knuffels bij zijn neergelegd en granaten, klaar om afgevuurd te worden, met boodschappen van de afzender erop – er blijft namelijk altijd een deel van de huls over na de explosie. En bij de vele militaire controle posten wordt Poetin op vele manieren terechtgesteld. Zelfs tijdens een rockconcert (ja, in Oekraïne inderdaad, soms is het gewoon feest) kun je bieden op een raket die gesigneerd is door de artiest en vervolgens richting de vijand gaat natuurlijk. Geld afgeven en dan hard-rockend de zaal weer in: humor is dus ook een manier om mensen te blijven binden aan wat zich afspeelt op de frontlinies.

Ukraine war 2022. Charkov, Kharkiv © Eddy van Wessel

Humor hóórt bij oorlog, het is zelfs een belangrijk wapen. Net als beeld: foto’s en video’s gemaakt door fotografen, maar ook door soldaten en hulpverleners. Vaak zien we de meest opzienbarende op sociale media voorbijkomen. Olena Zelenska, de vrouw van President Zelenski, had een foto die ik had gemaakt op Twitter gezet. Het was van een oud echtpaar, die alles waren kwijtgeraakt. Die foto is daarna miljoenen keren gedeeld – over de impact van een enkel beeld gesproken. Dankzij deze impact heb ik een inzamelactie kunnen starten voor het echtpaar; zo gebeurde er toch nog iets goeds en hebben zij nu nieuwe woonruimte.

© Eddy van Wessel

Waar ik het veelal moet hebben van een enkel beeld, heeft collega José Hernandez een heel andere werkwijze. Deze innemende man liep ik toevallig in Oekraïne tegen het lijf. Ik was stomverbaasd toen ik merkte dat hij per dag duizenden foto’s maakt; zijn sluiter staat niet stil en hij fotografeert alles wat hij ziet. Ieder kapot huis, ieder straatbeeld. Hij vertelde me dat hij soms twee keer per jaar de sluiter van zijn camera moet laten vervangen. Hij zet de beelden online bij verschillende stock-agencies, waar de klanten uit zijn beelden kunnen kiezen ter illustratie bij hun artikel. José verdient er zijn reizen mee terug: duizend keer één euro is ook duizend euro. Zijn camerawens is tien beelden per seconde, beeldstabilisatie en een goede accuduur. Hij gebruikt nu een APS-C DSLR met gewoon een kitlens. Met een rubberen spin erop gelijmd, maar dat verhaal moet ik nog horen.

© Eddy van Wessel

Ondanks de verschillende manieren om iets te delen is het belangrijk te blijven beseffen wat er ver bij ons vandaan gebeurt, die connectie te behouden. Geweld is iets dat abstract is, moeilijk te begrijpen en ook als je denkt dat het ver weg is, staat het ineens voor de deur. Humor is kracht; een oorlog wordt door humor gewonnen las ik ooit. Daar zit wel iets in, want juist als je tot je knieën in de blubber staat of voor de zoveelste keer de jeep moet lostrekken, hoor ik de soldaten grappen maken. Of nog erger, als je apparatuur de geest geeft, maar dan heb ik nog die analoge M4 body in een zijvak, nooit vergeten!

Eddy van Wessel
Ukraine, Bakhmut, nov 17, 2022 © Eddy van Wessel

Eddy van Wessel is fotograaf in conflictgebieden. Zijn foto’s worden gepubliceerd in (inter)nationale kranten en tijdschriften.
@eddyvanwessel.nl

deze column verscheen eerder in Focus juni 2023.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Geef je reactie!
Schrijf hier je naam