In de met historie beladen ruimtes van Huis Marseille, Museum voor Fotografie, keert de werkelijkheid zich om. De bezoeker wordt niet alleen toeschouwer, maar onderdeel van een zorgvuldig geconstrueerde illusie. De tentoonstelling ‘Presence’ van kunstenaar Ilona Plaum – te zien tot en met 22 juni – daagt uit, verwart en betovert. Ik had het geluk dat ik deze tentoonstelling mocht meemaken tijdens een speciale rondleiding van Ilona Plaum zelf.
Ilona Plaum (55), geboren in Amsterdam, heeft een achtergrond in edelsmeden, waarin ze afstudeerde aan de Gerrit Rietveld Academie. “ik vond het lichaam zo beperkt, ik kon alleen werken met de omvang van vingers en halzen”, aldus Plaum. Haar broer ontwierp op dat moment websites en platenhoezen en ze gingen vervolgens samenwerken. “Dit was helemaal in het begin van websites. Beeld op het internet was niet gebruikelijk, dat ben ik vervolgens gaan doen met fotografie” Sindsdien is Ilona nooit meer gestopt met fotograferen; “het was alsof ik de beweging op heterdaad betrapte en ik vond het heel fascinerend.”
Schijn bedriegt
Wie het museum aan de Keizersgracht betreedt, stapt een wereld binnen waarin niets is wat het lijkt. De foto’s van Ilona Plaum zijn op het eerste gezicht strak gecomponeerde interieurs, maar wie goed kijkt, als het te zien valt, ontdekt dat het geen registratie van bestaande ruimtes betreft. Het zijn taferelen die Plaum zelf bouwt – maquettes, decorstukken en papieren modellen – met als doel: onze waarneming op de proef stellen. Plaum gebruikt fotografie, schilderkunst en beeldhouwkunst om de constructies tot leven te brengen. Met minimale middelen – een stuk papier, een schaduw, een lichtval – wekt ze de suggestie van diepte of juist van vlakheid. Een pilaar blijkt van karton, een vloer van papier-maché. Toch voelt het allemaal levensecht aan. Dat wringt, en precies dat maakt haar werk zo krachtig: je weet niet meer zeker wat je ziet, en dat zet je aan het denken over hoe je normaal gesproken de wereld ervaart.
De rondleiding
Elke verdieping heeft een eigen identiteit, een eigen onderdeel van het bos vol illusies. Tijdens de rondleiding, waaraan ik mocht deelnemen, werd je meegenomen door het bos. Plaum, een lange slanke vrouw met zilver zwart haar, legde kalm en begaafd uit over de tentoongestelde kunst. Met haar ipad liet ze bepaalde constructies en maquettes zien; foto’s en filmpjes waarmee ze haar werkprocess haarfijn kon uitleggen. Af en toe kwam ze tijdens een uitleg weer in een soort bewondering terecht. Een andere wereld waar wij als toeschouwer op dat moment niks te maken mee hadden. Een lange pauze terwijl ze nadachtig staarde naar haar kunst, om vervolgens weer present te zijn en ons weer te leiden door dit bos vol illusies.
Huis Marseille als decor
Wat deze tentoonstelling bijzonder maakt, is hoe Ilona Plaum de historische locatie van Huis Marseille betrekt in haar werk. In enkele zalen heeft ze speciaal voor deze tentoonstelling installaties gemaakt die reageren op het interieur. Oude muren, houten vloeren en ornamenten worden onderdeel van haar spel met realiteit. Zo verandert het museum zelf in een groot decorstuk, waarbij de grens tussen kunst en gebouw vervaagt. Hoewel Plaums werk op het eerste gezicht ingetogen en esthetisch oogt, schuilt er meer achter. De tentoonstelling nodigt uit tot een bredere reflectie op wat ‘aanwezig zijn’ betekent – vandaar de titel ‘Presence’. Hoe bewust ben je van je omgeving? Hoe beïnvloeden aannames je blik? En hoe vaak zie je eigenlijk wat er echt is, in plaats van wat je denkt te zien?
Wil je meer informatie over Huis Marseille en de tentoonstelling van Ilona Plaum, klik dan hier.
In Huis Marseille is tegelijkertijd met Ilona Plaum een tentoonstelling van de Gebroeders Seèberger te zien. Drie fotograferende broers die op een weergaloze manier een oud Parijs (1900-1907) hebben vastgelegd. In de nieuwste Focus #1 2025 staat een uitgebreid artikel over hun fotografie. Klik hier om de editie aan te schaffen voor maar 9,50,-.
