Groener fotograferen heeft niets te maken met de witbalans in je instellingen, maar alles met je digitale footprint. Digitale foto’s en films dragen steeds meer bij aan de enorme berg aan dark data die wereldwijd opslagruimte inneemt en waar niemand meer naar (om)kijkt. Al die opslag wordt wel draaiend gehouden en slurpt energie. Dat heeft een behoorlijke impact op het milieu. Een mooi voornemen voor het komend jaar zou kunnen zijn om wat pondjes data kwijt te raken. Dat is goed voor de digitale afvalberg, je eigen digitale leefruimte en het klimaat.
Analoge fotografie, met alle romantiek die er omheen hangt, was nooit een milieuvriendelijk proces. Zowel bij het maken van de films als het ontwikkelen en printen ervan, werden nogal wat chemicaliën gebruikt en aan het eind hield je liters met zilver verontreinigde afvalstoffen over die naar het milieupark moesten worden afgevoerd. Om die reden slaagden sommige fotografen er rond de eeuwwisseling zelfs in om met milieusubsidies over te stappen naar digitale fotografie. Ontwikkelaar, zuur stopbad en fixeer waren immers niet meer nodig. Als digitale fotograaf had je een volledig schoon proces, toch? Wat niemand toen kon voorzien, was hoeveel digitale opnames er twintig jaar later zouden worden gemaakt en wat de milieu-impact daarvan zou zijn. We hebben het dan niet zozeer over de energie die het kost om met een camera of telefoon een foto of filmpje te maken, en zelfs niet over de energie die een computer en beeldscherm verbruiken tijdens het bewerken. De grootste impact zit in wat er daarna met al die miljarden beelden gebeurt. De schatting is dat er in 2023 1,6 biljoen foto’s zijn gemaakt, waarvan 90% met smartphones. Dat zijn dus 1600 miljard foto’s of tweehonderd foto’s voor iedere mens op aarde en de verwachting is dat dat er in 2024 nog meer zullen zijn. De meeste van die foto’s zijn opgeslagen op telefoons en dus ook op persoonlijke accounts van Apple of Google, ergens in de mythische cloud. Ze worden verzonden via WhatsApp naar anderen die ze ook weer opslaan, online gezet op Tiktok en Instagram zodat iedereen ze kan streamen en ze worden later weer vergeten, maar nooit meer verwijderd. Al die data worden dus bewerkt, opgeslagen, gedeeld, en bekeken en dat kost allemaal energie. Bij CO2-uitstoot denken we vooral aan auto’s, de industrie en de luchtvaart. Maar inmiddels is de CO2-uitstoot van datagebruik groter dan die van vliegen, namelijk 3,9 tegen 2,5%, en ook dat percentage groeit. Hoe dragen we als fotograaf daaraan bij en wat kunnen we ertegen doen?
Dark Data
Als filmer en fotograaf produceren we grote bestanden. Een 60 megapixel jpeg uit een Sony A7R V is al 18 megabyte, een raw-bestand moeiteloos meer dan 80 megabyte. 1 seconde schieten in raw plus jpeg in de hoogste snelheid van 10 beelden per seconde levert zomaar 1 Gigabyte aan data op. Filmen is nog veel data-intensiever. In eerste instantie komt die data terecht op computers en interne of externe harde schijven of NAS-systemen. Maar al die beelden maken we uiteindelijk om ze te delen. Dat kan via mails, of – bij grotere bestanden – via FTP-servers of diensten als WeTransfer. Een andere mogelijkheid om bestanden te delen is via clouddiensten als Dropbox en Box. Grotere organisaties werken vaak met dit soort diensten, omdat bestanden hiermee overal ter wereld toegankelijk zijn voor de juiste gebruikers. Ook zetten we foto’s en films online op social media als TikTok, Instagram en Facebook en maken we back-ups bij clouddiensten als Backblaze. Al die data worden dus opgeslagen op servers. Het grote probleem daarmee is dat deze data, anders dan fysieke data in de vorm van lades met papieren documenten, kasten met prints of dozen met films, geen zichtbare ruimte innemen en daardoor vrijwel nooit meer worden opgeruimd. Een onderzoek uit 2021 van het Institute of Engineering and Technology naar datagebruik onder Britten leidde tot een getal van 355.000 ton CO2- uitstoot alleen al door foto’s die niet meer nodig waren. Dat is meer CO2 dan je zou krijgen als je iedereen uit een stad van ruim 112.000 inwoners op en neer van London naar Australië zou laten vliegen. Het World Economic Forum schat dat van alle data die worden bewaard meer dan de helft nooit meer worden gebruikt. Andere schattingen over het bewaren van oude data gaan zelfs tot 70%. Al die overbodige data die eindeloos worden opgeslagen en energie verbruiken, worden dark data genoemd. Geschat wordt dat er zo’n 1,3 triljoen Gigabyte aan dark data per dag wordt geproduceerd.
Datacenters en clouddiensten hebben er niet veel belang bij om dit te beperken of om klanten te wijzen op al deze overbodige opslag, omdat het hun verdienmodel is. Als consument of kleingebruiker staan we ook niet snel stil bij de verborgen kosten van datagebruik. Vaak betalen we niet direct voor opslag of uploaden. Instagram, Tiktok, een Google Drive of iCloud Drive of een startpakket bij Dropbox of WeTransfer zijn allemaal gratis. Bekijken van films en foto’s op social media of het versturen en ontvangen van bestanden kost eigenlijk ook niets, behalve de kosten voor een internetaansluiting of een unlimited data-abonnement voor je telefoon. Daar zijn we allemaal blij mee. Tegelijk is er wel groeiend verzet tegen de komst van datacentra, die weinig werkgelegenheid opleveren en een onevenredig deel van duurzaam opgewekte stroom proberen af te nemen, om zich zo groen voor te kunnen doen. Ook verbruiken die datacenters veel water voor de koeling. In Nederland gaat nu al zo’n 3 tot 4% van alle stroom naar datacenters en de verwachting van netbeheerder Tennet is dat dat in 2030 doorgroeit naar 6,5%. Om ons bewuster om te laten gaan met ons dataverbruik lanceerde Marleen Stikker, oprichter van Waag/Futurelab, daarom al de term ‘dataschaamte’, naar analogie van vliegschaamte.
Wat kun je doen?
Om last van dataschaamte te voorkomen kun je een aantal simpele dingen doen die best een verschil kunnen maken voor de data-obesitas waar we met zijn allen aan lijden. Dat bespaart opslagruimte en energie en zorgt er misschien ook voor dat er weer ruimte komt op je Google Drive of je Dropbox en dat alle uitspattingen of meningen van je tien jaar jongere ik, waar je nu misschien niet meer aan herinnerd wilt worden, niet langer online staan. Op basis van het onderzoek uit 2021 formuleerde het IET een aantal aanbevelingen die nu, drie jaar later, eigenlijk nog actueler zijn dan toen:
• Dump je duplicaten: Natuurlijk is het een goed gebruik om meerdere foto’s van een scène te maken. Maar kies er daarna de beste uit en verwijder de rest.
• Schoon je cloud op: gooi regelmatig bestanden die niet meer actueel zijn weg. Hiermee krijg je niet alleen opslagruimte terug, maar help je ook het milieu.
• Verwijder je WhatsApps: Heb je al die WhatsApps, Signals of andere berichten van vijf of tien jaar geleden echt nog nodig? Zoek de berichten uit die echt nog waarde hebben en verwijder de rest. Denk dan ook eens even na of je nog wel in al die app-groepen moet zitten en of je overal nog berichten van wilt krijgen? Unsubscribe als dat niet meer het geval is.
• Video-vrije dag: Als het niet nodig is om voor een Zoom meeting of een WhatsApp-gesprek de camera aan te zetten, laat deze dan uit. Ook dat scheelt veel data.
• Selecteer een scherm: Als je TV kijkt of een serie op een laptop streamt, schakel dan je telefoon en andere schermen uit. Speel je muziek af via YouTube, kies dan voor Audio-only als je toch alleen maar luistert.
• Deactiveer Auto-play: Zet de functie ‘ Auto play next episode’ in je streamingdienst uit, en activeer de sleep timer als je telefoon of een scherm ’s avonds laat gebruikt om bij in slaap te vallen.
We kunnen daar, specifiek voor fotografen en filmers, nog wel een paar tips aan toevoegen. Inderdaad hoef je misschien niet alles te bewaren. Maar als je toch graag iedere versie van je opnames ook – of vooral – in raw wilt bewaren, zet die dan op een harde schijf en berg die daarna op. Zo voorkom je niet alleen dat je archief bij blikseminslag samen met je computer kortsluiting krijgt, maar verbruikt de schijf ook niet 24 uur per dag energie. Ga ook spaarzaam om met back-upruimte in de cloud, via bijvoorbeeld diensten als Backblaze. Als je een back-up nodig hebt, is het fijn als die niet al te groot is. Zo voorkom je dat je een week of langer aan het downloaden bent om je belangrijke bestanden terug te krijgen, domweg omdat er ook zo veel onbelangrijke beelden tussen staan. Dus ga online liever voor 2 terabyte dan 20. Voor telefoons kun je overwegen om de auto save functie uit te zetten, ook al levert dat weer andere risico’s op, en alleen opnames die de moeite waard zijn te uploaden naar je Drive.
Conclusie
Ongemerkt dragen we, al fotograferend en filmend, met zijn allen flink bij aan de klimaatverandering, simpelweg door de enorme aantallen opnames die we maken, delen en online opslaan. We hoeven geen foto of filmpje minder te maken. Maar door net even wat bewuster om te gaan met wat we delen, opslaan en bekijken, kunnen we al een groot verschil maken. Eet dat lekkere hapje maar gewoon op in januari en val eens af met een datadieet!
Wie meer wil weten over datagebruik, kan de aflevering Wat houdt ons tegen?/ Duurzame data van Omroep Human op NPO Start bekijken. Het programma heeft voor dit artikel als bron gediend. www.npo.nl
Alle foto’s bij dit artikel zijn gemaakt door Kenneth Stamp, https://kennethstamp.com/
