Om meer over haar familie en achtergrond te weten te komen, ging Eveline van Hamond samen met haar moeder terug naar het dorp in Servië waar haar moeder een tijdlang opgroeide. What They Left is een persoonlijk verhaal, maar raakt ook aan bredere thema’s van migratie en identiteit.
Eveline van Hamond (1999) studeerde fotografie aan het SintLucas in Eindhoven. Daarna specialiseerde ze zich verder in dit medium aan de Luca School of Arts, campus Narafi in Brussel. In 2024 studeerde ze af met haar project What They Left, waarin ze het dorp Kamenica vastlegde, en vooral de waardevolle ontmoetingen met de inwoners. “Kamenica is een klein dorp in voormalig Joegoslavië, het huidige Servië. Mijn oma Anka is er geboren en opgegroeid. In de jaren zeventig kwam ze naar Nederland, een jaar later gevolgd door mijn opa. Ze werkten hier lange tijd als gastarbeider, maar het was altijd hun bedoeling om uiteindelijk weer terug te keren naar Joegoslavië. Daarom hebben zij op een gegeven moment besloten mijn moeder en haar twee jongere zusjes die inmiddels geboren waren, terug te sturen naar familie in Kamenica, zodat ze vast konden wennen aan het land. Mijn moeder heeft daar vanaf haar tweede tot haar negende jaar gewoond. Toen president Tito in 1980 overleed wisten mijn oma en opa dat dat inhield dat er oorlog zou gaan uitbreken en daarom lieten ze de kinderen weer naar Nederland komen. Mijn moeder heeft mij verteld dat mijn opa en oma zich voornamelijk buitenlanders voelen, zowel in Nederland als in Servië. Zelf voelt ze dat niet zo.”
Roots
Zo’n veertig jaar nadat de drie zusjes terugkwamen naar Nederland, keerde Eveline samen met haar moeder terug naar Kamenica, om meer te weten te komen over haar afkomst en het leven dat werd achtergelaten. “Ik was heel benieuwd naar mijn roots, waar kom ik vandaan? Als wij bijvoorbeeld bij mijn opa en oma zijn, wordt er Servisch gepraat, maar mijn zusjes en ik verstaan dat niet, want mijn moeder heeft ons dat niet geleerd. Ik was ook nieuwsgierig naar hoe zij daar hebben geleefd. Ik had veel vragen; als zij nooit naar Nederland waren gekomen, dan was ik er ook niet geweest. Wij waren wel regelmatig in Servië geweest om familie te bezoeken, maar nooit naar Kamenica. Begin 2024 ben ik er samen met mijn moeder heengegaan. Zij dacht dat veel dorpsbewoners en familie inmiddels vertrokken zouden zijn en dat niemand haar meer zou herkennen. Maar dat bleek niet zo te zijn, want toen we in het dorp aankwamen riepen mensen gelijk ‘Sonja, Sonja’, of ‘Anka, Anka’, de naam van mijn oma, want mijn moeder lijkt uiterlijk erg op mijn oma.” Mijn moeder vond het echt heel leuk dat we dit samen hebben kunnen doen, anders was ze nooit meer teruggaan en had ze deze mensen niet meer gezien. Deze zomer zijn mijn moeder en ik nog een keer teruggegaan. Haar zussen waren op dat moment ook in Servië. We zijn toen één dag samen in het dorp geweest, dat was heel bijzonder.”
Ouderen
Eveline vertelt dat in Servië de grote steden wel met de tijd meegaan, maar dat in de kleine dorpjes alles veelal hetzelfde blijft. In Kamenica wonen vooral oudere mensen, kinderen zijn er bijna niet. Jongeren trekken naar de stad voor betere kansen. De kans bestaat dat het dorp over tien jaar uitgestorven is. “Er is één meisje van negen dat bij haar oma woont. Zij is de enige die zo jong is. Daarnaast woont er nog een jonge vrouw. Wanneer je op Google Maps kijkt, zie je dat er helemaal niets in de buurt is. Het dorp ziet er een beetje uit alsof de tijd er stil blijft staan. Mijn Nederlandse oma zei dat het haar erg doet denken aan het Nederland van toen zij jong was. De mensen leven er zoveel mogelijk zelfvoorzienend.
Ze verbouwen alles zelf en hebben dieren voor melk, eieren en vlees. Ze gaan niet snel naar de supermarkt, alleen als ze echt iets nodig hebben. Toen ik er was werden er aardappelen gepoot en mocht ik meehelpen. Dat vond ik heel bijzonder. Volgens mij heeft één persoon een internetaansluiting. Iedereen heeft wel een telefoon en een televisie, dus ze weten wel wat gebeurt in de wereld. Over hoe de bewoners de Joegoslavische oorlogen (1991-2001) hebben beleefd, heeft Eveline het niet veel gehad. “Daar heb ik eigenlijk niet zo veel met ze over gepraat. Een man met wie ik er wel over sprak, vertelde dat hij mee heeft moeten vechten, iets waar hij het nog steeds moeilijk mee heeft. Je kon merken dat er nog veel emotie bij hem zit, maar ik denk dat er sowieso nog veel emotie over de oorlog is.”
Eenvoud
Het dorp ontvangt niet veel bezoekers, maar Eveline was welkom om overal te fotograferen. “Ik heb de mensen geprobeerd vast te leggen zoals ik ze heb ervaren. Het zijn hele lieve en warme mensen die ons meteen verwelkomden. Het kwam wel voor dat wij bij iemand op bezoek waren en wij het enige koekje kregen dat in huis was. Ze kunnen wel rondkomen, maar ze hebben niet veel. Het is een eenvoudig leven, zonder enige luxe. Ik had ook wel medelijden met hoe zij daar leven, maar tegelijkertijd denk ik dat ze ook wel tevreden zijn. Iedereen kent elkaar en gaat bij elkaar op bezoek. Misschien zijn ze wel gelukkiger dan wij hier met ons drukke leven.”
Emotie
Oma Anka kwam speciaal voor haar eindexamenexpositie naar Brussel. “Dat had ik helemaal niet verwacht. Ze vond het heel mooi geworden en heeft wel een uur door het bijbehorende boek gebladerd. Ze moest wel huilen. Naast mijn foto’s staan er ook brieven in, die heen en weer werden geschreven om contact te houden. Mijn oma heeft die brieven aan mij gegeven en moest toen ook al huilen. Ze heeft eigenlijk wel spijt dat ze toen de keuze heeft gemaakt om haar dochters op jonge leeftijd naar Kamenica te sturen. Mijn moeder kon nog maar net schrijven. Meestal was het van: “Alles gaat goed met ons, ik hoop met jullie ook, groetjes.” Ze tekenden er vaak ook een handje bij met daarbij een Servisch gedichtje wat vertaald naar het Nederlands ongeveer betekent: “Deze hand reikt om jullie te groeten.”
Opus One, een project van het Belgische Breedbeeld, zet jaarlijks een selectie van de beste eindwerken fotografie in het zonnetje, samengesteld uit inzendingen vanuit alle opleidingen in België. Hierbij wordt een tentoonstelling gecombineerd met een fotoboek dat onder meer via de website te koop is. Het boek kost € 30,- en de opbrengst gaat naar de deelnemende fotografen, waaronder Eveline van Hamond.
www.breedbeeld.org
Dit artikel komt uit Focus #8, 2024.
